Kirish
Me’yoriy hujjatlar
Atamalar va ta’riflar
Qisqartmalar
Qo‘llash sohasi
Maqsad va vazifalar
Asosiy qoidalar
Himoya ob’ektlari
AX taxdidlarining modellari
AX huquqbuzarlarining turlari
Axborot xavfsizligi choralari
Axborot xavfsizligi buzilishi holatlariga javob qaytarish
Aloqa kanallarini ta’minlash
Javobgarlik majburiyati
Axborot xavfsizligi siyosatini ko‘rib chiqish va yangilash tartibi
Ilova №1.“Elektron ta’lim” milliy tarmog‘idan foydalanish bo‘yicha tartib
Umumiy qoidalar
“Elektron ta’lim” milliy tarmog‘idan foydalanish
“Elektron ta’lim” milliy tarmog‘ini rivojlantirish ishlari bo‘yicha tizim administratori huquqlari
“Elektron ta’lim” Milliy tarmog‘i foydalanuvchilarining majburiyatlari
“Elektron ta’lim” milliy tarmog‘i foydalanuvchilarining javobgarligi:
Ilova №2. “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘idan foydalanish huquqiga ega axborot xavfsizligi bo‘yicha ma’sul xodim va institut xodimlarining javobgarligi bo‘yicha ko‘rsatmalari
Umumiy qoidalar
Axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodimining huquq va majburiyatlari
Institut foydalanuvchilarining huquq va majburiyatlari
Javobgarlik
Ilova №3. Tizim administratori yo‘riqnomasi
Umumiy qoidalar
Vazifalari
Huquq va majburiyatlari
Javobgarlik
Ilova №4. Tizimli va amaliy dasturiy ta’minotlarni yangilash, shuningdek zahirali nusxalash va ma’lumotlarni tiklash bo‘yicha tartib
Umumiy qoidalar
Ilova №5. Parolni himoya qilish bo‘yicha qo‘llanma
Umumiy qoidalar
Parolni generatsiyalash jarayonlarini tashkiliy va texnik qo‘llab-quvvatlash
ATda parolni almashtirish va amal qilishini tugatish jarayoni.
Parol bilan ishlashda tizim foydalanuvchilarining harakatlarini nazorat qilish.
Ilova №6. Antivirusdan foydalanish bo‘yicha ko‘rsatmalar
Umumiy qoidalar
Antivirus muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil etish.
Antivirus ishlari bo‘yicha qo‘yiladigan talablar.
Antivirus muhofazasi bo‘yicha javobgarlik.
Ilova №7. Tarmoqlararo ekran va tarmoq infratuzilmasi darajasida axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tartib
Umumiy qoidalar
Tarmoqlararo ekran vositasi asosiy vazifalari
Ilova №8. Mobil qurilmalar, ma’lumot saqlovchi va tashuvchi qurilmalar bilan ishlashda axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha yo‘riqnoma
Umumiy qoidalar
Institutda olinadigan axborotdan foydalanish qoidalari
Ruxsatsiz foydalaganlik uchun javobgarlik
Ilova №9. Ma’lumot manbaiga kirish matritsasini ishlab chiqish qoidalari
Umumiy holat.
Kirish matritsasini ishlab chiqish
Ilova №10. Shaxsiy kompyuterlarda foydalanishga ruxsat etilgan dasturiy vositalar ro‘yxati
Ilova №11. Server qurilmalari, lokal, korporativ tarmoq xavfsizligi va boshqaruvi
Lokal tarmoq
Korporotiv tarmoq
Ilova №12. Internet tarmog‘i va korporativ elektron pochtadan foydalanish tartibi
Umumiy qoidalar
Internet tarmog‘i foydalanuvchilariga qo‘yilgan asosiy talablar
Korporativ elektron pochta foydalanuvchilari uchun asosiy talablar.
Ushbu tartib talablariga rioya etmaslik bo‘yicha javobgarlik
Ilova №13. Institut axborot resurslari (arm) boshqaruvi tartibi
Umumiy qoidalar
Axborotni tasniflash
Resurslarni markirovkalash
Javobgarlik
Ilova №14. O'zbekiston-finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatining axborot resurslarini ro‘yxatga olish
Ilova №15. Axborotning texnik himoyasini tashkil etish yo‘riqnomasi
Ilova №16. Elektron raqamli imzo kalitlari bilan ishlash bo‘yicha yo‘riqnoma
Umumiy qoidalar
Atamalar va ta’riflar
E-XAT tizimida ishlash
Javobgarlik
Ilova №17. Himoyalanadigan ma’lumotlar bilan ishlash tartibi
Ilova №18. Favqulodda holatlarda ish hajmini uzluksiz ta’minlash va ish samaradorligini qayta tiklash rejasi
Ilova №19. O'zbekiston-finlandiya pedagogika institutida kompyuter texnikalaridan foydalanish tartibi
Ilova №20. Axborot xavfsizligini buzilish holatlari, server va ishchi qurilmalarda profilaktika o‘tkazilganligini, dasturiy va qurilma vositalari o‘rnatilganligi yoki o‘zgartirishlar kiritilganligini ro‘yxatga olish jurnali
Ilova №21. Axborot xavfsizligi siyosati qoidalari bilan xodimlarni tanishtirish jurnali
Ilova №22. Institut lokal tarmog‘i ish jurnali
Ilova №23 Server xonaga kirish-chiqishni ro‘yxatga olish jurnali

Kirish
 O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutining axborot xavfsizligi siyosati axborot tizimlari va resurslarini himoya qilishning asosiy prinsiplarini belgilaydi. Bu axborot xavfsizligi tizimini boshqarish va qurish bo‘yicha tegishli hujjatlar qabul qilish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
 O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutining axborot xavfsizligi siyosati O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan (xat №____ 2018 yil “___”__________ ), hamda O‘zbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati bilan (xat №____ 2018 yil “___”__________ ) kelishilgan.
Me’yoriy hujjatlar
Istitutning axborot xavfsizligi siyosati O‘zbekiston Respublikasi axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha quyidagi hujjatlarga muvofiq ishlab chiqilgan:
O‘zDSt ISO/IEC 13335-1:2009 «Axborot texnologiyalari. Xavfsizlikni ta’minlash usullari. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari xavfsizligini boshqarish (1-qism). Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari xavfsizligini boshqarish tushunchalari va modellari»;
O‘zDSt ISO/IEC 15408-1,2,3:2016 «Axborot texnologiyalari. Xavfsizlikni ta’minlash usullari. Axborot texnologiyalarining xavfsizligini baholash mezonlari»;
O‘zDSt ISO/IEC 27000:2014 «Axborot texnologiyalari. Xavfsizlikni ta’minlash usullari. Axborot xavfsizligini boshqarish tizimlari. Tadqiq va lug‘at»;
O‘zDSt ISO/IEC 27001:2016 «Axborot texnologiyalari. Xavfsizlikni ta’minlash usullari. Axborot xavfsizligini boshqarish tizimlari»;
O‘zDSt ISO/IEC 27002:2016 «Axborot texnologiyalari. Xavfsizlikni ta’minlash usullari. Axborot xavfsizligini boshqarishning amaliy qoidalari»;
O‘zDSt ISO/IEC 27003:2014 «Axborot texnologiyalari. Xavfsizlikni ta’minlash usullari. Axborot xavfsizligini boshqarish tizimini joriy etish bo‘yicha qo‘llanma»;
O‘zDSt ISO/IEC 27005:2013 «Axborot texnologiyalari. Xavfsizlikni ta’minlash usullari. Axborot xavfsizligi risklarini boshqarish»;
O‘zDSt 2814:2014 «Axborot texnologiyalari. Avtomatlashtirilgan tizimlar. Axborotga ruxsatsiz kirishdan himoyalanish darajasi bo‘yicha tasniflash»;
O‘zDSt 2815:2014 « Axborot texnologiyalari. Xavfsizlik devorlari. Axborotga ruxsatsiz kirishdan himoyalanish darajasi bo‘yicha tasniflash»;
O‘zDSt 2927:2015 «Axborot texnologiyalari. Axborot xavfsizligi. Atamalar va ta’riflar»;
Institut hududida axborot xavfsizligi siyosatini ishlab chiqish bo‘yicha uslubiy qo‘llanmalar (O‘zbekiston Respublikasi Milliy axborot-kommunikatsiya tizimini kompleks rivojlantirish dasturini muvofiqlashtiruvchi Respublika komissiyasining 2013-2020 yillar uchun 2016 yil 23 fevraldagi 7-sonli bayonnomasiga 10-ilova).
Atamalar va ta’riflar
Avtomatlashtirilgan axborot tizimi – foydalanuvchilarga ularning talabiga ko‘ra ma’lumotlarni yig‘ish, saqlash, qidirish va tarqatish uchun mo‘ljallangan dasturiy va apparat vositalari hamda axborot tizimlari majmui;
Autentifikatsiya – foydalanuvchini, dasturni, qurilmani yoki ma’lumotlarni haqiqiyligini tasdiqlash tartibi;
“Elektron ta’lim” Milliy tarmog‘i – telekommunikatsion kompleks platforma bo‘lib, korporativ axborot resurs tarmog‘ida o‘zaro ma’lumot almashinish imkoniyatini yaratadi;
Hujjatlashtirilgan ma’lumot – jismoniy muhitda saqlanadigan ma’lumotni indentifikatsiya qilish imkonini berish (tafsilotlar bilan);
Zararli dastur – apparat, dasturiy ta’minot yoki dasturiy ta’minot orqali amalga oshiriladigan va biron bir ruxsatsiz yoki zararli amallarni bajarish uchun mo‘ljallangan dastur;
Dastur virusi, virus – maxsus ishlab chiqilgan zararli dasturiy ta’minot, o‘z-o‘zidan o‘zgartirilgan nusxalarni boshqa dasturlarga qo‘shib va shu bilan birga modifikatsiyani qo‘shish orqali o‘z-o‘zidan ko‘paytiriladi va  ularni o‘zgartirganda va zararlangan dastur chaqirilganda amalga oshiriladi;
Dasturiy ta’minot – xisoblash texnikasi vositalari bilan ma’lumotlarni qayta ishlash tizimini yaratish va ulardan foydalanish uchun dasturiy va hujjatli vositalarni jamlash.
Operatsion tizim - kompyuter ishga tushirilishi bilan yuklanuvchi dastur. 
Tajovuzkor (xaker) – axborot tizimiga va uning manbalariga kirish huquqiga ega bo‘lmagan, resurslarni ruxsatisiz qastdan harakat qilib o‘zgartiradigan shaxs yoki tashkilot;
Ish stansiyasi – Xodimga biriktirilgan ma’lumotni saqlash, qayta ishlash va x.k uchun mo‘ljallangan qurilma; 
Identifikatsiya – ob’ektga takrorlanmas identifikatorni tayinlash jarayoni;
Axborot resursi – axborot tizimi, ma’lumotlar bazasini elektron shaklda olish tizimi;
Axborot tizimi – axborotni yig‘ish, saqlash, qidirish, qayta ishlash va undan foydalanishga imkon beruvchi axborot resurslari, axborot texnologiyalari va kommunikatsiya vositalarining tashkiliy jihatdan tartibga solinadigan majmuasi;
Axborot texnologiyalari –  axborotni to‘plash, saqlash, olish, qayta ishlash va tarqatish uchun ishlatiladigan qurilmalar usullar va jarayonlar majmui;
Hodisa – xizmatning rejasiz ravishda uzilishi yoki uning sifati pasayishiga olib keladigan yoki olib kelgan xar qanday voqea;
Kompyuter xavfsizligi –Tegishli faoliyatlar orqali, ma’lumotlar va resurslarni tasodifiy yoki ruxsatsiz xarakatlardan ximoya qilish;
Maxfiy axborot – hujjatlashtirilgan axborot, davlat sirlarini tashkil etuvchi ma’lumotlarni o‘z ichiga olmaydi, ularga kirish qonunga muvofiq cheklangan;
Kontent –  Web-saytning axborot resurslari (tarkibi, axborot mazmuni, informatsion ma’lumot);
Ruxsatsiz harakatlar – belgilangan qoidalarni buzishga urinish;
Ruxsatsiz kirish – Tizim tomonidan o‘rnatilgan kirishni nazorat qilish qoidalarini buzgan holda sub’ektning ob’ektga yoki axborotga kirishiga urinishi;
Shaxsiy ma’lumot – uning shaxsini aniqlashga imkon beradigan fuqaro hayotining faktlari, hodisalari va sharoitlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
Axborot foydalanuvchisi – axborot resurslariga kerakli ma’lumotlarni olish va uni ishlatish uchun kiradigan sub’ekt;
Axborot oluvchi – uni keyinchalik qayta ishlash va undan foydalanish maqsadida ma’lumotlarni barcha ko‘rinishlarida qabul qiladigan ob’ekt yoki tashkilot;
Axborot xavfsizligi – tabiiy yoki sun’iy xarakterdagi tasodifiy yoki qasddan qilingan ta’sirlardan axborot va uni qo‘llab-quvvatlab turuvchi infrastrukturaning himoyalanganligi.
Erkin foydalanish huquqi – axborot tizimi foydalanuvchisiga axborot tizimidan va uning resurslaridan foydalanish tartibi va shartlarini tartibga soluvchi qoidalar to‘plamidir;
Xavf – muayyan tahdidni amalga oshirishda ma’lumotlarni qayta ishlash tizimining alohida zaifligini ishlatishi;
Tahdid – kompyuter xavfsizligini buzish potensiali;
Axborot xavfsizligi zaifligi – axborot uzatish tizimida kamchilik bo‘lib, uning yordamida butunligini buzish va noto‘g‘ri ishlashga olib keluvchi ko‘rsatkich.
Qisqartmalar
AT		– 	Axborot texnologiyalari;
AAT	– 	avtomatlashtirilgan axborot tizimi;
AX		–	axborot xavfsizligi;
AR		–	axborot resursi;	
AHQ	– 	axborotni himoya qilish;
ZD 		– 	zararli dasturlar;
OT 		– 	operatsion tizim;
ShK		– 	shaxsiy kompyuter;
DT		– 	dasturiy ta’minot;
OO‘MTV    – 	Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi;
TMETJEM –	Ta’lim muassasalarida elektron ta’limni joriy etish markazi
MA		–	maxfiy axborot;
MB		–	ma’lumotlar bazasi;
«ET» MT	– 	«Elektron ta’lim» milliy tarmog‘i;
IS		– 	ish stansiyasi.
O’z-FPI  –        O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutining 
Qo‘llash sohasi
Axborot xavfsizligi siyosati axborot resurslariga qonuniy kirish huquqi berilgan instutning barcha xodimlariga jumladan, stajorlar, pudratchilar va tashqi tashrif buyuruvchilarga (texnik ko‘llab-quvvatlash xodimlari va boshqalar)ga qo‘llaniladi.
Maqsad va vazifalar
Axborot xavfsizligi siyosatining maqsadlari:
-	institut axborot xavfsizligini ta’minlash;
-	axborot resursini o‘g‘irlash, yo‘qotish, buzish, soxtalashtirish (zarar yetkazuvchi boshqa omillar) ning oldini olish;
-	axborot resurslarini / axborot tizimini ruxsatsiz ravishda yo‘q qilish, blokirovkalash, nusxalash, ma’lumotlarning buzilishi va boshqa aralashuv shakllarining oldini olish.
Axborot xavfsizligi siyosatini mavjud vazifalari:
-	institut axborot resurslariga ruxsatsiz kirishga urinishlarni aniqlash;
-	axborot resurslarini, tizimlarni tasniflash va ularni nazorat qilish;
-	axborot xavfsizligi nuqtai nazaridan tarmoqda foydalaniladigan axborot texnologiyalari uchun yagona talablarni ishlab chiqish;
-	maxfiy axborotni saqlash va boshqalar.
Asosiy qoidalar
Axborot xavfsizligi uch asosiy komponentdan iborat:
- maxfiylik: cheklangan ma’lumotni ruxsatsiz oshkor qilish yoki tutib olishdan himoya qilish; 
- butunlik: axborot va kompyuter dasturlarining aniqligi va to‘liqligini ta’minlash; 
- mavjudlik: zarur hollarda foydalanuvchilar uchun axborot va zarur xizmatlarning mavjudligini ta’minlash.
Axborot xavfsizligi siyosati axborotlarni himoya qilishning tashkiliy, huquqiy, texnik, dasturiy va boshqa usul-vositalaridan foydalanish asosida axborot xavfsizligini ta’minlashni, shuningdek institutda axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilgan chora-tadbirlarning samaradorligini har tomonlama va uzluksiz monitoringini amalga oshirishni nazarda tutadi.
Raqamli ta’lim texnologiyalari markazi va uning tarkibiy bo‘linmalarida axborot xavfsizligi siyosati (bundan buyon matnda-Markaz) tomonidan taqdim etiladi. Axborot xavfsizligi siyosatini amalga oshirish jarayonida unga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish mumkin.
Himoya ob’ektlari 
Institut axborot xavfsizligining asosiy ob’ektlari:
-  xodimlar, kirish vakolati cheklangan axborot resurslari (13-ilova), shu jumladan, hujjat va axborot fayllari ko‘rinishida taqdim etilgan oshkor ma’lumotlari;
- dasturiy ta’minot resurslari – operatsion tizim va qo‘shimcha dasturiy ta’minot, ishlab chiquvchi vositalar va yordamchi dasturlar, server ilovalari va boshqalar;
- moddiy resurslar – kompyuter, aloqa apparatlari, axborot kommunikatsiya vositalari va binolar.
AX taxdidlarining modellari
Axborot xavfsizligining zarur darajasini aniqlash uchun xavf-xatarni tahlil qilish va baholashni amalga oshirish kerak. Xavf-xatar xavfsizlikga tahdid bo‘lgandagi keltiriladigan zarar darajasi va ehtimoli orqali aniqlanadi.
Instiut axborot resurslari uchun eng xavfli (muhim) tahdidlar:
- tarmoqning qisman yoki to‘liq ishdan chiqishi, uning apparatini, dasturiy ta’minotini va axborot resurslarini yo‘qotishga olib keladigan xatti-harakatlar (uskunalarga zarar yetkazish, muhim ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan fayllarni o‘chirish yoki o‘zgartirish);
- uskunalarni noto‘g‘ri o‘chirish yoki elektr ta’minoti tizimlarining ishlash rejimlarini o‘zgartirish, sovutish, video nazorati va boshqalar;
- axborot vositalarining zararlanishi yoki qasddan ishchi xolatdan chiqarilishi;
- hisobga olinmagan dasturlarni noqonuniy o‘rnatish (o‘yin, treninglar, xodimning o‘z vazifalarini bajarishi uchun talab etilmagan boshqa dasturlar);
-  tarmoq zararlanishi yoki shaxsiy kompyuterning zararli dasturlari.
Xavf-hatarni tahlil qilish - mavjud xatarni aniqlash va ularning darajasini baholashdan iborat (ularga miqdoriy baho berish).
Boshqa tashkilotlarga ma’lumotlardan foydalanishga vakolat berishda nazorat o‘rnatilmaganligi axborot xavfsizligining buzilish xavfiga olib keladi.
Axborotni qayta ishlash vositalariga boshqa tashkilotlarning vakolatlarini boshqarish uchun administratorlik rolini o‘rnatish kerak. Masalan, agar maxfiy axborotni taqdim etishning alohida zarurati bo‘lsa, uni oshkor qilmaslik to‘g‘risida bitim tuzilishi zarur.
Boshqa tashkilotlarning vakolatlarini boshqarish vositasi turli xil tashqi tashkilotlar bilan tuzilgan kelishuvlarni tasniflaydi, masalan:
1) internet provayderlari, telefon xizmatlari, operatsion va texnik xizmat ko‘rsatish va qo‘llab-quvvatlash xizmatlari kabi xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar; 
2) boshqariladigan xavfsizlik xizmatlari;
3) apparat va dasturiy ta’minotni qo‘llab-quvvatlaydigan xodimlar;
4) vaqtinchalik xodimlar, jalb qilingan shaxslar va boshqalar.
Ushbu bitimlar boshqa tashkilotlar bilan bog‘liq xavfsizlik tahdidlarini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin.
AX huquqbuzarlarining turlari
Axborot xavfsizligini ta’minlash tizimida quyidagi huquqbuzarlik turlari bo‘lishi mumkin (shaxslar toifalari, motivatsiya, malakalar, maxsus vositalarning mavjudligi va boshqalarni hisobga olgan holda):
- etiborsiz foydalanuvchi – etiborsizligi oqibatida tizim AXga zarar yetkazuvchi (noto‘g‘ri ma’lumotlar kiritish, axborot bilan ishlash uchun qoidalarni buzish, maqsadsiz harakat qilish);
- havaskor (lyubitel) - bu AXning ro‘yxatdan o‘tgan foydalanuvchisi bo‘lib, aniq maqsadsiz, g‘arazli niyatsiz yoki o‘zini ko‘rsatish uchun xavfsizlik tizimini buzishga uringan xodim. Ximoyalash tizimini bartaraf etish va taqiqlangan faoliyatni amalga oshirish uchun resurslarga kirishda qo‘shimcha vakolatlar olish uchun turli usullardan, himoya tizimini yaratishdagi kamchiliklar va boshqa foydalanuvchilar vakolatidan foydalanishi mumkin. Bundan tashqari u qo‘shimcha nostandart asboblar va texnologik dasturiy vositalar, mustaqil ravishda ishlab chiqilgan dastur yoki qo‘shimcha standart texnik vositalardan foydalanishga urinishi mumkin;
- ichki g‘arazli shaxs - manfaatdor, qasddan harakat qiladigan xamda vazirlik xodimi bo‘lmagan shaxslar bilan kelishilgan holda ishlashi mumkin bo‘lgan xodim. U xavfsizlik tizimini buzish usullari va vositalarini barcha turlaridan, jumladan, vositachilik usullaridan, passiv vositalardan (ma’lumotlarni tutib olish texnik vositalar), faol ta’sir qilish usullari va vositalarni qo‘llashi mumkin (texnik vositalarni modifikatsiya qilish, ma’lumotlar uzatish kanallariga ulanish, dasturiy paketlarni kiritish va maxsus asbob-uskanalardan foydalanish); 
- tashqi tajovuzlar – bu manfaatdorlikdan, qasddan yoki qiziqishdan harakat qiladigan begona shaxs. U xavfsizlik tizimini buzish usullari va vositalarini barcha turlaridan foydalanishi mumkin.
Ichki huquqbuzar shaxs quyidagi toifadagi xodimlardan biri bo‘lishi mumkin:
-  axborot tizimida ro‘yxatdan o‘tgan foydalanuvchilar;
- ro‘yxatdan o‘tmagan, lekin bino va inshootga kirish huquqiga ega xodimlar;
-  axborot tizimi uskunalariga texnik xizmat ko‘rsatuvchilar;
- dasturiy  ta’minotni  ishlab  chiqish  va joriy qilish bilan shug‘ullanuvchilar.
Tashqi huquqbuzar bo‘lgan shaxslarning toifalari: 
-  vazirlikning ishdan bo‘shagan xodimlari;
- texnik qo‘llab-quvvatlash masalalari bo‘yicha hamkorlik qiluvchi tashkilotlar vakillari;
- tashrif  buyuruvchilar  (uskunalar, dasturiy ta’minot va boshqa xizmatlarni yetkazib beradigan firmalarning vakillari va boshqalar);
- tashqi  telekommunikatsiya  tarmoqlaridan  ATga tasodifan yoki qasddan kirgan shaxslar (xakerlar).
Foydalanuvchilar va xizmat ko‘rsatuvchilar ruxsatsiz harakatlar amalga oshirish uchun keng imkoniyatlarga ega shaxslardir, chunki ular axborot resurslaridan foydalanish va axborotni qayta ishlash texnologiyasini yaxshi bilishadi. Ushbu shaxslarning xatti-harakatlari amaldagi qoidalar va yo‘riqnomaning buzilishi bilan bog‘liq.
Tizim boshqaruvchilari - ATdagi ARlariga deyarli cheksiz vakolatga ega bo‘lgan shaxslar. Ushbu toifa foydalanuvchilarning soni minimal bo‘lishi va ularning harakati qattiq nazorat ostida bo‘lishi kerak. Ishdan bo‘shatilgan shu toifa xodimlari o‘zlarining g‘arazli maqsadlariga erishish uchun ish texnologiyalari, himoya choralari va foydalanish huquqlari haqidagi bilimlaridan foydalanishlari mumkin. Bu ularni boshqa tashqi tahdid manbalaridan ajratib turadi. 
Professional xakerlar axborotni qayta ishlashda ishlatiladigan dasturiy ta’minotning zaif tomonlari haqida eng yuqori texnik tajriba va bilimlarga ega. Ular ishlaydigan yoki ishdan bo‘shatilgan xodimlar bilan muloqot qilishda eng katta xavfni keltirib chiqaradilar. 
Qurilma yoki axborot tizimini ishlab chiqish, yetkazib berish, ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish bilan shug‘ullanadigan tashkilotlar tashqi xavfni anglatadi, chunki ular vaqti-vaqti bilan axborot resurslariga bevosita kirish imkoniyatiga ega. Potensial buzg‘unchilarning 
xatti-xarakatlari to‘g‘risida quyidagi cheklashlar va taxminlar qabul qilinadi:
-  qoidabuzar o‘zning ruxsatsiz harakatlarini xodimlardan yashiradi;
- tizimga  ruxsatsiz  kirish foydalanuvchi va xizmat ko‘rsatuvchi  xodimlarning xatolari, shuningdek, axborotni qayta ishlash, saqlash va uzatish bo‘yicha qabul qilingan texnologiyalarning kamchiliklari tufayli kelib chiqishi mumkin;
- potensial buzg‘unchi o‘zining faoliyatida axborot tizimiga ta’sir etuvchi xar qanday mavjud vositalar, xodimlarga pora berish va boshqa usullardan foydalanishi mumkin.
Axborot xavfsizligi choralari
Huquqiy choralar 
Istitutda axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha normativ hujjatlar, masalan, O‘zbekiston Respublikasining qonunlari, axborotni qayta ishlash va foydalanish jarayonida axborot munosabatlari ishtirokchilarining huqulari va majburiyatlarini belgilovchi, shuningdek, ushbu qonunlarni buzganlik uchun javobgarlikni belgilaydigan tartibga soluvchi me’yorlar va normalar mavjud.
Tashkiliy tadbirlar
Istitutda zaruriy chora-tadbirlarni amalga oshirish va resurslarni yetarli darajada taqsimlash orqali axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha ishlar olib boriladi, jumladan:
-  axborot xavfsizligi siyosati va u asosida qabul qilingan tegishli hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish;
- asosiy  tahdidlarning  axborot  resurslariga ta’siri bo‘yicha sezilarli o‘zgarishlarni monitoring qilish;
- xodimlarni axborot  xavfsizligi  siyosati va unga aloqador hujjatlar to‘g‘risida xabardor qilish;
-  xavfsizlikni buzilishiga javob berish.
Axborot tizimining konfiguratsiyasi va uning elementlarini o‘zgartirish tartibi axborot tizimining amaldagi hujjatlari bilan tartibga solinadi. Axborot tizimiga kiritilgan xar qanday o‘zgarishlar oldindan axborot xavfsizligiga mas’ul bo‘lgan xodim bilan kelishilgan bo‘lishi kerak.
Institutning xar bir xodimi axborotning maxfiyligi (oshkor etmasligi) to‘g‘risida bitim tuzadi.
Bundan tashqari institut xodimlarining barchasi, shu jumladan stajorlar xam ushbu axborot xavfsizligi siyosatining 20-ilovasiga muvofiq tanishib chiqqanligi haqida imzo chekishlari kerak.
Rahbariyat axborot xavfsizligi sohasida kadrlar malakasini oshirish va o‘qitishni muntazam nazorat qilishi lozim.
Texnik choralar
Axborot tizimi tarmoq resurslaridan erkin foydalanishni boshqarish imkonini beradi. Axborot tizimi quyidagilarni ta’minlaydi:
- foydalanuvchilarni ro‘yxatga olish;
- foydalanuvchilarni identifikatsiya va autentifikatsiya qilish;
- ob’ektga muvaffaqiyatli va muvaffaqiyatsiz kirish xollarini aniqlash;
- parolni boshqarish (murakkab parollar ishlatiladi);
Istitut uskunalari ruxsatsiz kirishga imkon bermaydigan qilib joylashtirish.
Axborot tizimi faoliyat yuritadigan barcha qurilmalarda uzluksiz quvvat manbai o‘rnatish, bu qurilmalarning to‘g‘ri uzluksiz ishlashini ta’minlash.
Texnik va dasturiy choralar
Texnik va dasturiy choralar axborotni qayta ishlash bilan bevosita bog‘lik bo‘lgan tahdidlarning namoyon bo‘lishini bartaraf etish uchun mo‘ljallangan.
Istitutda quyidagi dasturiy-texnik vositalarga ega:
- axborotni qayta ishlash vositalaridan foydalanish imkoniyatini cheklash (dasturiy ta’minot, texnik choralar);
-  axborotni muhofaza qilishda ob’ektlarga kirishni cheklash;
- sub’ektlarning (foydalanuvchilarning) kirish imkoniyatlarini farqlash;
-  axborotni tasdiqlash;
-  antivirus himoyasi.
Tashqi tashkilotlar bilan munosabatlarda xavfsizlik choralari
Istitutda axborot resursi xavfsizligi uchinchi tomonning kirish huquqi axborot xavfsizligi tizimi tomonidan yetarli darajada joriy etilmaganligi sababli buzilishi mumkin.
Institutning uchinchi tomon tashkilotlari:
- internet provayderlari, telefoniya xizmatlari, operatsion va qo‘llab-quvvatlash xizmatlari kabi xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar;
-  mijozlar;
-  axborotni saqlash xizmatlarini taqdim etuvchi tashkilotlar;
-  texnik va dasturiy ta’minotni qo‘llab-quvvatlovchi xodimlar;
- tozalash, qo‘riqlash, ovqatlanish va boshqa iqtisodiy xizmatlarni taqdim etuvchi tashkilot xodimlari;
- vaqtinchalik xodimlar, talabalar, stajorlar va mehnat shartnomalari bo‘yicha ishlaydiganlar.
Uchinchi tomon tashkilotlar tomonidan axborot resurslari/axborot tizimiga kirishi nazorat qilinadi. Bundan tashqari, axborot xavfsizligi va foydalanishni boshqarish qoidalarini ta’minlash bo‘yicha xar ikki tomonning majburiyatlarini batafsil bayon etadigan xavfsizlik shartnomasi tuzilgandan so‘nggina foydalanishga ruxsat berish kerak. Ushbu qoidalarni belgilashda quyidagi asosiy fikrlar diqqatga sozovardir:
- taqdim etilgan har qanday axborot xizmatining tavsifi;
- xizmatni taqdim etish vaqti va sanasi;
- jismoniy himoya qilish uchun zarur choralar;
- himoya choralarini amalga oshirish mexanizmlari;
- tashriflarni jurnalga yozish.
Jismoniy xavfsizlik
Jismoniy xavfsizlikning maqsadi - resurslarga jismoniy kirish va zarar yetkazishning oldini olishdir. Ushbu axborot xavfsizligi siyosati jismoniy kirishni boshqarish uchun quyidagi asoslarni belgilaydi:
- asosiy jihozlarni (serverlar va boshqalar) izolyatsiyalash;
- maxfiy axborotni va uni qayta ishlash vositalaridan foydalanishda avtorizatsiya qilish;
- himoyalangan hududlarga kirish huquqlarini ko‘rish va yangilash.
Binolar ularga joylashtirilgan axborot resurslari/axborot tizimining ahamiyatiga ko‘ra tasniflanadi. Kategoriyaga muvofiq binolarni texnik jihatdan mustahkamlash, video nazorati, foydalanishni boshqarish, yongin va ovozli ogohlantirish xavfsizlik qurilmasi bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
Himoyalangan hududlarga kirish faqat vakolatli xodimlar (shaxslar) tomonidan nazorat qilinishi kerak. Axborot xavfsizligi sohasida xodimlarning foydalanish huquqlarini muntazam ravishda tahlil qilish.
Axborot tizimi begona shaxslarning tasodifiy yoki ruxsatsiz foydalanishiga yo‘l qo‘ymasligi hisobga olingan holda joylashtirilishi zarur.
Axborot xavfsizligi buzilishi holatlariga javob qaytarish
Axborot xavfsizligi buzilishi holatlari (noxush hodisalar) bo‘lgan taqdirda, axborot xavfsizligiga javobgar xodim tizim administratori bilan birgalikda ushbu axborot xavfsizligi siyosatiga muvofiq javob berishlari kerak.
Noxush hodisalarga - virus hujumlari, elektron pochtaga buzib kirish, axborotni o‘chirish yoki o‘zgartirish, maxfiy axborotni tarqalib ketishi, jumladan axborot tashuvchi qurilmalarni yuqolishi yoki o‘g‘irlanishi, shuningdek, boshqa xavfsizlikka oid buzilishlar, tahdidlar yoki tarmoqdagi ishdan chiqishlar kiradi. 
Institutning barcha xodimlari axborot xavfsizligi bo‘yicha ma’lum xolatlar yoki gumon qilingan shubxalar xaqida axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim yoki tizim administratoriga xabar berishlari, xamda xavfsizlik tizimining zaif tomonlarini eksplutatsiya qilishga urunmasliklari kerak.
Xavfsizlik tizimidagi da’vo qilingan kamchiliklarni o‘zboshimchalik bilan bartaraf etish taqiqlanadi!
Axborot xavfsizligi javobgar xodimi voqea hisobotlarini monitoring qilish va qayd qilishni ta’minlash, xamda ularni bartaraf etishda tegishli choralar ko‘rish uchun javobgardir. Axborot xavfsizligini ta’minlash uchun voqea-hodisalar hisobotini, xavfsizlikka oid kamchiliklar to‘g‘risidagi hisobotlarni, nosozliklar bo‘yicha hisobotlarni va "Elektron ta’lim" milliy tarmog‘ini o‘z ichiga oladigan tadbirlarni monitoring qilish tizimini yaratishi kerak bo‘ladi. Buning uchun axborot xavfsizligi mas’ul xodimi voqea jurnaliga profilaktik ishlarni bajarish, texnik va dasturiy ta’minotni o‘rnatish, xamda o‘zgarishlarni qayd etib boradi (19-ilova). Voqea jurnali  O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti rahbariyati tomonidan raqamlangan va muhirlangan bo‘lishi kerak.
Quyidagilar ro‘yxatdan o‘tishi shart:
- muvaffaqiyatsiz autentifikatsiya qilish urinishlari;
- institut axborot xavfsizligi buzilishi;
- taqiqlangan qurilmalardan foydalanishga urinishlar;
- maxfiy ma’lumotlarga kirishga urinishlar;
- ommaviy  axborot vositalarini  joriy  etish va olib tashlashga urinishlar;
- qurilmalar sozlamalarini ruxsatsiz o‘zgartirish;
- belgilangan cheklovlarni chetlab o‘tishga urinishlar.
Jurnalga kiritish faqat  O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi mas’ul xodimi va tizim administratori tomonidan boshqarilishi kerak.
Noxushlikni aniqlash uchun zaifliklarni kuzatib borish, uzluksiz takomillashtirish, monitoringini o‘tkazish, baholash va voqea-hodisalarni boshqarish bo‘yicha axborot xavfsizligini ta’minlash kerak.
Agar maxfiy axborotlar tarqalishi aniqlansa, maxfiy axborotlarni tarqalishi va qayta ishlashni to‘xtatib turish kerak.
Aloqa kanallarini ta’minlash
Ma’lumot uzatiladigan yoki boshqa axborot xizmatlarini amalga oshiradigan elektr va telekommunikatsiya kabel tarmoqlari axborot zararlanishidan himoyalangan bo‘lishi kerak.
Axborotga ishlov berish vositalarini bog‘laydigan elektr va telekommunikatsiya liniyalari, iloji bo‘lsa, yer osti yoki muqobil muxofazaga ega bo‘lishi kerak.
Tarmoq simini ruxsatsiz ulanishlardan yoki zararlanishlardan himoya qilish kerak, masalan, umumiy joylarni to‘sish uchun maxsus muhofaza yoki marshrutlash usuli yordamida.
Simsiz tarmoqlardan foydalangan xolda, virtual xususiy tarmoq yaratilishini ta’minlash kerak. Virtual xususiy tarmoqni boshqarish orqali xar bir virtual shaxsiy aloqa (VPN tuneli) sozlanadi.
Javobgarlik majburiyati
Ushbu qoidalar va axborot xavfsizligi siyosatini buzganlikda aybdor shaxslar ushbu Nizomga muvofiq shaxsan javobgardirlar.
Resurslarni taqsimlash va xavfsizlik tartib-tamoillarini amalga oshirish uchun javobgarlik  O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti boshqarma boshliqlarida qoladi.
Institutda axborot xavfsizligini ta’minlash mas’uliyati axborot xavfsizligiga mas’ul xodim zimmasida.
Ish stansiyasi (shu jumladan jismoniy) xavfsizligi o‘z vazifalarini bajarishi uchun taqdim etilgan xodim tomonidan olib boriladi.
Mahalliy serverlarning xavfsizligi, «Elektron ta’lim» milliy tarmog‘i va cheklangan imkoniyatga ega boshqa muhim axborot resurslari uchun tizim administratori javobgar.
Ayrim resurslar uchun javobgarlik  O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutining xodimlarining funksional majburiyatlarida belgilanadi.
Resurs egasi manbani himoya qilish vakolatini qisman yoki to‘liq boshqa shaxsga topshirishi mumkin, ammo bu resurs uchun mas’uliyat mavjudligicha qoladi.
Agar institutda xodimlari kompyuteri axborot tizimini suiste’mol qilishda gumon qilinayotgan bo‘lsa, vazirlik rahbariyati tomonidan belgilanadigan komissiya rasmiy nazorati boshlanadi.
Qoidabuzarlik dalillari aniqlangandan keyin institut raxbariyati tomonidan institut ichki qoidalariga va amaldagi qonunlarga muvofiq shaxsiy javobgarlik choralari va intizomiy jazo olish uchun rasmiy bayonot yoziladi.
Axborot xavfsizligi siyosatini ko‘rib chiqish va yangilash tartibi
Axborot xavfsizligi tahriri siyosati yiliga bir marta, shuningdek, quyidagi xollarda amalga oshiriladi:
-  axborot xavfsizligi to‘g‘risidagi yangi normativ-hukukiy xujjatlar va normalarni o‘zgartirish va tasdiqlash;
- texnik vositalarning konfiguriyatsiyasi va sozlamalarini o‘zgartirish;
-  xizmat  ko‘rsatuvchi xodimlar va ularning axborot xavfsizligi uchun mas’ul xodimlari va tarkibi o‘zgarishi. 
Axborot xavfsizligi siyosati axborot jarayonlari texnologiyasini o‘zgartirish yoki axborotni himoya qilishning yangi texnik vositalaridan foydalanishda to‘liq qayta ko‘rib chiqilishi kerak.
Axborot xavfsizligi bo‘yicha qabul qilingan 
chora-tadbirlar siyosatga muvofiq ravishda muntazam tekshirilishi kerak.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutining Axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №1.“Elektron ta’lim” milliy tarmog‘idan foydalanish bo‘yicha tartib
Umumiy qoidalar
1.1 “Elektron ta’lim” Milliy tarmog‘i (“ET” MT ) telekommunikatsion kompleks platforma bo‘lib, korporativ axborot resurs tarmog‘ida o‘zaro ma’lumot almashinish imkoniyatini yaratadi.
1.2 “ET” MT axborot resurslari (serverlar)ni samarali faoliyat ko‘rsatishi uchun texnik asos hisoblanib, xodimlarning axborot faoliyatini, shu jumladan hujjat aylanishi tizimini ta’minlaydi.
1.3 Ushbu tartib “ET” MT faoliyati qoidasi va prinsiplarini, shuningdek tarmoq foydalanuvchilarining majburiyat va mas’uliyatlarini belgilaydi.
“Elektron ta’lim” milliy tarmog‘idan foydalanish 
“ET” MT axborotni nazorat qilish tizimini ajralmas qismi hisoblanadi va zamonaviy axborot texnologiyalari asosida axborot va ma’lumot almashinishga mo‘ljallangan, xususan: 
- O’z-FIPI   tasarrufidagi   tashkilotlar   hamda  oliy   ta’lim muassasalari o‘rtasida ma’lumotlarni tezkor almashish;
-  umumiy axborot tarmog‘idan foydalanish;
-  global tarmoqlar (Internet) ma’lumotlariga yagona tarmoq orqali erkin kirish;
-  elektron pochta xizmatini korporativ tarmoqda foydalanish;
- markazlashtirilgan ma’lumotlar ombori turli  darajalarda axborotdan foydalanishni tashkil etilishi asosida qarorlar qabul qilish jadallashishini ta’minlash. 
“Elektron ta’lim” milliy tarmog‘ini rivojlantirish ishlari bo‘yicha tizim administratori huquqlari
3.1 “ET” MTni kengaytirilishi bilan bog‘liq barcha masalalar tizim administratori tomonidan hal etiladi;
3.2 “ET” MT tizimini optimallashtirish uchun tizim administratori tarmoqning bir qismi bo‘lgan har qanday elementini tahlil qilish huquqiga ega;
3.3 Bir butun sifatida tarmoqning barqaror ishlashi uchun tarmoq tizimiga kiruvchi elementlarni qayta tashkillashtirish bo‘yicha tizim administratori tavsiyalarini inobatga olish kerak.
Serverlar
Server boshqaruv tizimi tizim administratori tomonidan amalga oshiriladi.
Server yoki ish stansiyasining texnologik maqsadlarda o‘chirilishi faqat tizim administratori tomonidan ushbu server yoki ish stansiyasining barcha foydalanuvchilari oldindan xabardor bo‘lganida amalga oshiriladi.
Serverlarni o‘chirishda yoki buzilganda uni bartaraf etishda tizim administratori birinchi navbatda idoralarda ish uzilib qolmasligi uchun tashkiliy-texnik chora-tadbirlarni amalga oshirishi shart.
Telekommunikatsiyalar
Tarmoqning telekommunikatsiya kanallarini yaratish va yuritish tizim administratorining mutlaq vakolati hisoblanadi.
Ish stansiyasi tizim administratori tomonidan yoki tarmoqning tegishli bo‘linmalari uchun O’z-FIPI vakolatli texnik mutaxassislari tomonidan tarmoqqa ulanadi.
Segmentli ulash yoki qayta tashkil etish to‘g‘risidagi qaror tizim administratori tomonidan mavjud resurslar va texnik imkoniyatlarga muvofiq ariza asosida amalga oshiriladi.
Tarmoq topologiyasini uchinchi tomon tashkilotlari tomonidan yoki foydalanuvchi tomonidan mustaqil ravishda tizim administratori yoki axborot xavfsizligi (AX) bo‘yicha mas’ul xodim bilan maslahatlashmasdan o‘zgartirish, har qanday tarmoq elementini ulash va qayta tuzish taqiqlanadi.
Tarmoqqa tashqaridan kirish uchun ish stansiyasiga modemlar va boshqa qurilmalarni ulash ta’qiqlanadi. Istisno holatlarda bunday aloqalar tizim administratori tomonidan amalga oshiriladi.
Ish stansiyalari
Tarmoqni to‘g‘ri ishlashi uchun foydalanuvchi ish stansiyalarining operatsion tizimini sozlash tizim administratori tomonidan amalga oshiriladi. Tizim administratorining va AX mas’ul xodimining ishtirokisiz ish stansiyasining konfiguratsiyasini o‘zgartirish, yangi dasturiy ta’minotlarni va apparatlarni o‘rnatish, tizim parametrlarini mustaqil ravishda yoki uchinchi shaxslar tomonidan o‘zgartirish taqiqlanadi.
“ET” MT tizimi foydalanuvchilarining huquqlari va majburiyatlari ushbu tartib va qo‘shimcha yo‘riqnomalar bilan tartibga solinadi.
Tarmoq foydalanuvchisini tarmoq resurslaridan o‘chirib qo‘yish ushbu foydalanuvchining bildirishnomasi bilan amalga oshiriladi.
Foydalanuvchida aloqa sozlamalari o‘zgarganda tizim administratori kanalning ishlashini va tarmoq resurslariga kirishni tekshiradi.
Tarmoq foydalanuvchilari tarmoq elementlarini (foydalanuvchi nomlari, parollar va hokazo) tashkil etish haqida har qanday ma’lumotlarni boshqa shaxslarga topshirishi qat’iyan man etiladi.
Foydalanuvchilar tomonidan o‘zlari yoki boshqalarning huquqlarini ruxsatsiz kengaytirishi taqiqlanadi.
Ish stansiyalarining joylashuvini kelishuvsiz o‘zgartirish ta’qiqlanadi.
“Elektron ta’lim” Milliy tarmog‘i foydalanuvchilarining majburiyatlari
4.1 “ET” MT foydalanuvchilari majburiyatlari:
- funksional majburiyatlar bilan bog‘liq bo‘lmagan maqsadlarda tarmoqdan va global tarmoqlardan foydalanmaslik;
- tarmoqning axborot va texnik resurslaridan tijorat maqsadlarida foydalanmaslik;
- tarmoqning texnik va axborot resursiga zarar yetkazish ehtimoli (harakat yoki harakatsizligi)ni istisno qilish;
- boshqa manbalardan olingan fayllarni ishlatish yoki ochishdan oldin, zararli dasturlardan fayllarni skanerlash shart.
4.2 “ET” MT foydalanuvchilariga:
- AX bo‘yicha mas’ul shaxs yoki tizim administratoriga yozma ravishda ogohlantirmasdan, bunday harakatlar zarurligini tushuntirib bermasdan, tarmoqni tekshiradigan dasturlar (turli xil snifferlar, port skanerlari va shunga o‘xshash xolatlar)dan foydalanish;
- qo‘shimcha tarmoq protokollarini o‘rnatish, tarmoq protokoli sozlamalari konfiguratsiyasiga o‘zgartirishlar kiritish;
- funksional majburiyatlarni bajarish bilan bog‘liq holatlardan tashqari, video va rasm fayllaridan foydalanish;
- funksional majburiyatlarni bajarish bilan bog‘liq holatlardan tashqari, elektron pochta orqali ommaviy (musiqa, video, foto) fayllar jo‘natish;
- testdan o‘tkazilmagan manbalardan, shuningdek, portativ media orqali olib borilgan dasturlarni va fayllarni ochish, qattiq diskka antivirus dasturida tekshirmasdan joylashtirish; 
- tarmoqdagi funksional majburiyatlar bajarilishiga (o‘yinlar, rasmlar, videolar, virtual CDlar va h.k) kerak bo‘lmagan umumiy tarmoq drayverlarga fayllarni saqlash;
- O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga zid bo‘lgan ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan saytlarga ulanish va ko‘rish;
- “ET” MTda  faoliyat vazifalarini bajarishi bilan bog‘liq bo‘lmagan musiqa va video-foto materiallarini yuklab olish va tarqatish taqiqlanadi.
“Elektron ta’lim” milliy tarmog‘i foydalanuvchilarining javobgarligi:
5.1 Foydalanuvchi o‘ziga biriktirilgan ish joyini ushbu tartib talablariga muvofiqligini ta’minlashga javobgardir.
5.2 Agar tarmoq foydalanuvchisi ushbu tartib talablariga muvofiqligini ta’minlash imkoniga ega bo‘lmasa, AX bo‘yicha mas’ul xodim yoki tizim administratoriga (yozma shaklda, telefon orqali yoki shaxsan) zudlik bilan ma’lumot berishga majburdir.
5.3 xodimlar tomonidan ushbu tartib buzilgan barcha holatlarda AX bo‘yicha mas’ul xodim O’z-FIPI rahbariyatiga yozma ravishda xabar berishi kerak.
5.4 Agar ushbu tartib talablarini muntazam buzilganligi kuzatilsa, mazkur “ET” MT foydalanuvchisining ro‘yxatidan o‘tgan ish stansiyasi o‘chiriladi.
5.5 Tarmoq  foydalanuvchisi  tomonidan  mulkka  zarar  yetgan  yoki shikastlangan hollarda, zararning o‘rnini qoplash foydalanuvchining zimmasidadir.

 O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institute Axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №2. “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘idan foydalanish huquqiga ega axborot xavfsizligi bo‘yicha ma’sul xodim va institut xodimlarining javobgarligi bo‘yicha ko‘rsatmalari
Umumiy qoidalar
1.1 Ushbu ko‘rsatmada axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim va Institut xodimlari (“Elektron ta’lim” milliy tarmog‘ining axborot resurslaridan foydalanish imkoniyati bo‘lgan kompyuter foydalanuvchilari)ning asosiy vazifalari va majburiyatlari belgilangan.
1.2 Axborot xavfsizligini ta’minlashning asosiy maqsadi institut axborot tizimida axborotni noqonuniy o‘chirish, nusxalash, bloklash va shu kabilarni oldini olishdan iborat.
1.3 Axborot  xavfsizligi  bo‘yicha  mas’ul  xodim  institut rahbariyatining buyrug‘i bilan axborot texnologiyalari sohasidagi eng malakali xodimlar orasidan tayinlanadi va institut vazir o‘rinbosariga bo‘ysunadi.
1.4 Agar axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodimning o‘z vazifalarini bajarishini iloji bo‘lmasa ( ta’til, davolanish, ish safari va hokazo), uning vazifalari vaqtinchalik institut rahbariyati tomonidan tayinlangan mutaxassis xodimga yuklatiladi.
1.5 Ushbu talabning  bajarilishini nazorat qilish  institut rahbariyati tomonidan amalga oshiriladi.
Axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodimining huquq va majburiyatlari
2.1 Institutning  axborot  xavfsizligi  bo‘yicha  mas’ul  xodimi tomonidan axborot xavfsizligining ta’minlanishi:
- O‘zbekiston Respublikasi qonunlari va milliy standartlariga, shuningdek yo‘riqnomaga muvofiq institut AX masalalarini tashkil etish va nazorat qilish;
-  axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha ushbu yo‘riqnoma va boshqa hujjatlarning talablarini bilish va ularga rioya etish, shuningdek xodimlar tomonidan kompyuterdan foydalanishda doimiy monitoringni olib borish;
- ruxsat etilmagan axborotni olish uchun olib borilgan urinishlar haqida institut rahbariyatiga darhol xabar qilish va ularni oldini olish uchun zarur choralarni ko‘rish;
- institutdagi kompyuterlar ro‘yxatini va ularni ishlatish bilan hal qilinadigan vazifalar ro‘yxatini bilish;
- institutda kompyuterlarning apparat va dasturiy konfiguratsiyasiga o‘zgartirishlar kiritish  ishlarida qatnashish (ishtirok etish);
- kompyuterlarni ta’mirlash ishlarida axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha talablarga muvofiqligini ta’minlash;
- institut xodimlarini apparat va dasturiy ta’minot bilan ishlashda zarur ko‘rsatmalar berish;
- foydalanuvchilarning parol bilan ishlashi, ularni o‘zgartirish va saqlash tartibiga rioya qilishini ta’minlash va ular ustidan muntazam nazoratni o‘rnatishi shart.
2.2. AX bo‘yicha mas’ul xodim:
- institut   xodimlaridan   (foydalanuvichlaridan)   axborot xavfsizligini ta’minlash va axborotni muhofaza qilish bo‘yicha yo‘riqnomalar va boshqa hujjatlarni ishlab chiqishda belgilangan axborot texnologiyalariga rioya qilishlarini talab qilish;
- axborot xavfsizligini ta’minlashda ruxsatsiz kirish, axborot va texnik vositalarga ziyon yetkazish yoki yo‘qotish xolatlari bo‘lganda rasmiy tergov o‘tkazilishini tashkillashtirish;
- rahbariyatga AX tadbirlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar berib borishi kerak.
Institut foydalanuvchilarining huquq va majburiyatlari
3.1. Institut xodimlari – “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘ining axborot resursiga kirish imkoniga ega kompyuter foydalanuvchilari: 
- “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘iga ulangan kompyuterlar bilan ishlashda ushbu yo‘riqnomani va axborot xavfsizligi bo‘yicha boshqa hujjatlarni bilish va ularga rioya qilish;
- kompyuterida  o‘rnatilgan  apparat  va  dasturlardan  to‘g‘ri foydalanishi hamda ularga o‘rnatilgan axborot xavfsizligi vositalari bilan ishlash qoidalariga qat’iy rioya qilishi;
-  parol (parollar)ni maxfiy tutish;
- unga biriktirilgan kompyuterning apparat va dasturiy ta’minot konfiguratsiyasiga o‘zgartirish kiritish bo‘yicha ishlarda qatnashishi;
- shaxsiy parollarni boshqa shaxs tomonidan ishlatilayotganligini sezsa yoki ularni yo‘qotsa, shuningdek tekshirish bo‘yicha shubhalar mavjud bo‘lsa, zudlik bilan axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodimni ogohlantirishi kerak: 
a) muhrlarning buzilganligi, kompyuterning apparatida stikerlarni o‘zgarganligini aniqlasa yoki uning yo‘qligida sodir etilgan boshqa hodisalar kompyuterga ruxsatsiz kirishga urinish sifatida baholasa;
b) ruxsatsiz (belgilangan tartibni buzgan holda) dasturiy ta’minot yoki kompyuter texnikasi konfiguratsiyasi o‘zgarganida;
v) tizimning to‘g‘ri ishlashi va kompyuterda ishlashni qiyinlashtiruvchi dasturiy ta’minotlardan shikoyatlar bo‘lgan xolatlarda.
3.2. Foydalanuvchilarning:
- institutda axborot xavfsizligi choralarini takomillashtirish bo‘yicha takliflarni berish;
- faoliyatida zarur texnik va metodik yordam ko‘rsatish uchun axborot xavfsizligi mas’ul  xodimiga murojaat qilishga huquqlari bor.
3.3. Foydalanuvchilarga:
- faoliyatiga oid bo‘lmagan maqsadlarda kompyuter apparat va dasturiy ta’minot komponentlarini ishlatish;
- kompyuterning apparat va dasturiy ta’minot konfiguratsiyasiga o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirishlar kiritish yoki kompyuterning shakllari bilan ta’minlanmagan qo‘shimcha dasturiy ta’minot yoki apparatlarni o‘rnatish;
- hisobga olinmagan axborot tashuvchi (USB disklar va hokazo)larga maxfiy ma’lumotni yozish va saqlash;
- ruxsatsiz  kirishdan  himoyalanish  vositalarini  (ekran va klaviaturani vaqtincha qulflash) faollashtirmasdan shaxsiy kompyuterni qarovsiz yoqilgan holatda qoldirish;
- ish kompyuterida yoki maxfiy ma’lumotni o‘z ichiga olgan ma’lumot tashuvchilarni shaxsiy nazoratsiz qoldirish;
- kirishga huquqi bo‘lmagan axborot resurslariga ruxsatsiz kirishga urinish, ma’lumotni qasddan o‘zgartirish, yo‘q qilish, o‘qish yoki ma’lumotni ruxsat etilmagan tarzda amalga oshirish;
- dasturiy ta’minotda inqiroz holatining paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin xatolardan qasddan foydalanish taqiqlanadi. 
Javobgarlik
4.1. Institutda axborot xavfsizligini ta’minlash uchun axborot xavfsizligi ma’sul xodimi shaxsan javobgardir.
4.2. Axborot xavfsizligi mas’ul xodimi “ET” MTda ushbu yo‘riqnomaning talablariga mos keladigan kompyuterlardan foydalanishda axborot muhofazasini ta’minlash uchun zarur bo‘lgan ishni tashkil qilish va sifatini ta’minlash uchun shaxsan javobgardir.
4.3 “ET” MTning axborot resurslaridan foydalanish huquqiga ega bo‘lgan institut foydalanuvchilari o‘zlari foydalangan axborot manbalarida axborot xavfsizligini ta’minlashlari, shuningdek ushbu yo‘riqnomaning talablariga muvofiqligini ta’minlash uchun shaxsan javobgardirlar.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti Axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №3. Tizim administratori yo‘riqnomasi
Umumiy qoidalar
1.1. Institut axborot tizimlari bo‘yicha administrator “ET” MT vazifasi doirasida texnik-dasturiy tomondan barcha masalalarni o‘z ichiga olgan mutloq vakolatga ega shaxs bo‘lib, institut “ET” MTda elektron shaklda saqlanadigan yoki uzatiladigan barcha ma’lumotlarning butunligini va maxfiyligini himoya qilish bo‘yicha barcha tashkiliy va texnik choralar 
(AX bo‘yicha mas’ul xodim bilan birgalikda) ko‘rishda mas’ul hisoblanadi.
1.2. Tizim administratorligiga  institutning  “axborot texnologiyalari” yo‘nalishidagi soha vakillari ichidan eng malakali xodim tayinlanadi. 
1.3. Amaldagi tizim administratori o‘z vazifasini bajara olmagan (mehnat ta’tili, davolanish, komandirovka va h.k.) holatlarda institut rahbariyati roziligi bilan uning vazifalari axborot texnologiyalari bo‘yicha mutaxassis xodimga vaqtinchalik topshiriladi. 
Vazifalari 
2.1. Tizim administratori “ET” MT ish samaradorligini ta’minlash bo‘yicha barcha choralarni ko‘rishi kerak. Tizim administratori server va kompyuterlarga dasturiy ta’minotlar sozlanmalarini qo‘llab-quvvatlashga va texnik jihozlarga dasturiy ta’minot o‘rnatish uchun tavsiyalar berishi kerak. 
2.2. Tizim administratori quyidagilarni ta’minlaydi:
- “ET” MT himoyasini tashkil etish va kompyuterlarga ruxsatsiz kirishni oldini olish;
- tarmoqning texnik va tarmoq resurslari mavjudligi;
- tarmoq foydalanuvchilarini ro‘yxatga olish;
- tarmoqqa va axborot resurslariga kirish huquqi vakolatini amalga oshirish;
- foydalanuvchi  qaydnomalarini  yaratish,  foydalanuvchi ish o‘rinlarini ro‘yxatga olish va o‘chirish, “ET” MT tarkibiga kiruvchi tarmoq marshrutizatorlari va serverlar sozlanmalarini to‘g‘riligini testdan o‘tkazish, shuningdek yoqish va o‘chirishni amalga oshirish.
Huquq va majburiyatlari 
3.1. Tizim administratori quyidagi huquqlarga ega:
- har qanday tarmoq elementlarini vazifasini optimallashtirish bo‘yicha tahlil etish; 
- qayta sozlash, muntazam texnik xizmat ko‘rsatish yoki muammoni bartaraf etish uchun har qanday tarmoq elementini o‘chirib qo‘yish;
- ehtiyojga ko‘ra, shuningdek yangi texnologiyalarni joriy etish maqsadida “ET” MTning tarmoq elementlari sozlanmalarini o‘zgartirish;
3.2. Tizim administratori quyidagi majburiyatlarga ega:
- maksimal ish samaradorligini qo‘llab quvvatlash, yangi tarmoq elementlarini joriy qilish va tarmoq elementlariga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha muntazam tashkiliy va texnik tadbirlar, shuningdek uni kengaytirish bo‘yicha ishlarni rejalashtirish; 
- server  va  shaxsiy  kompyuterlarda saqlanayotgan, tarmoqda uzatilayotgan barcha axborotlarni AX bo‘yicha mas’ul xodim bilan birgalikda ruxsatsiz kirishdan ximoyalash;
- server  va  shaxsiy  kompyuterlarda saqlanayotgan, tarmoqda uzatilayotgan barcha axborotlarni viruslardan himoyalash va maksimal butunligini ta’minlash;
-  tarmoq elementlarida foydalanish uchun yaratilayotgan yangi amaliy dasturiy ta’minot bo‘lsa, uning yaratilish jarayonida bevosita qatnashish;
- tarmoq ish samaradorligini oshirish uchun yangi texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlarini ko‘rib chiqish;
-  agar foydalanilayotgan texnologiya yoki amaliy dasturiy ta’minotni joriy etish bo‘yicha fodalanuvchilardan qo‘shimcha bilim va ko‘nikmalar talab etilsa ularga o‘rgatish. (Foydalanuvchilarga o‘rgatish og‘zaki tarzda yoki elektron ko‘rinishda har bir foydalanuvchiga yetkazilishi mumkin).
Javobgarlik
Tizim administratori quyidagilarga javobgar:
- ushbu yo‘riqnomada ko‘zda tutilgan vazifalarni bajarmaslik yoki noto‘g‘ri bajarish; 
- texnika xavfsizlik qoidalarini buzish;
- o‘z ishiga beparvo munosabatda bo‘lish;
- O’zFIPI ga moddiy zarar yetkazish.

Tizim administratori lavozimi 

imzo		F.I.O.	

Kelishildi:

Rahbariyat

imzo		F.I.O.	

 O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti
Axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №4. Tizimli va amaliy dasturiy ta’minotlarni yangilash, shuningdek zahirali nusxalash va ma’lumotlarni tiklash bo‘yicha tartib
Umumiy qoidalar
1.1. Ushbu tartib institutda saqlanayotgan ma’lumotlarni zahirali nus’halash va qayta tiklash, shuningdek tizimli va amaliy dasturiy ta’minotlarni yangilash bo‘yicha quyidagi maqsadlarda ishlab chiqilgan:
- qurilma ishdan chiqqanda yoki nosoz ishlaganda, AX qoidalari buzilganda, foydalanuvchi xatolari yoki favqulodda holatlar (yong‘in, tabiiy ofat va h.k.) tufayli ma’lumotning umumiy qismi yoki ma’lum bir qismi yo‘qotilganda AT ish faoliyatini tiklash uchun ma’lumotlarni zahirali nus’halash tartibini belgilash;
- ma’lumotlarni zahiraga nus’halash bilan shug‘ullanuvchi shaxs lavozim majburiyatlarini aniqlash.
1.2. Ushbu hujjat quyidagi tadbirlar bajarilishini tartibga soladi:
- zahiraga nus’halash;
- zahiraga nus’halashni nazorat qilish;
- zahira nus’halarini saqlash.
1.3. Zahiraga nus’halash quyidagi asosiy toifalarga bo‘linadi:
- texnik qurilma ish faoliyatini tiklash uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlar (tizim konfiguratsiyasi).
- ish faoliyatidagi ma’lumotlar (ma’lumotlar bazasi, fayllar).
1.4. Zahira nus’ha ma’lumotlari saqlanayotgan axborot manbai (xotira qurilmasi)ga yuqori mahfiylik yorlig‘i belgilanadi va shu mahfiylik darajasida foydalaniladi.
1.5. AX bo‘yicha mas’ul xodim zahira nus’haga javobgar hisoblanadi.
1.6. Zahiraga nus’halash va ma’lumotlarni saqlash doimiy davriy ravishda amalga oshiriladi:
- qayta ishlangan shaxsiy ma’lumotlar haftada bir marta;
- texnologik ma’lumotlar oyda bir marta;
- dasturiy ta’minot nus’hasi (OT, odatiy va maxsus dasturiy ta’minot, himoya dasturiy vositasi) o‘rnatilgan dasturiy ta’minotga har bir o‘zgartirish kiritilganda - bir marta.
1.7. Zahiraga nus’halashni o‘tkazish ketma-ketligini maxsus zahiraga nus’halash jurnaliga qayd etib borish zarur (1-jadval). 
1.8. Zahira ma’lumotlari nus’halanganda axborot manbai (xotira qurilmasi) tartib raqami va zahirani nus’halash amalga oshirilgan sana bilan raqamlangan bo‘lishi kerak.
1.9. Zahira nus’ha ma’lumotlari amalga oshirilgan axborot manbai (xotira qurilmasi) yong‘in ta’sir o‘tkazmaydigan shkaf yoki o‘t o‘chirish qurilmalari bilan jihozlangan binoda, ruxsatsiz foydalanishdan himoyalangan joyda saqlanishi kerak.
1.10. Zahira nus’ha ma’lumotlari amalga oshirilgan axborot manbai (xotira qurilmasi) ma’lumotlarni qayta tiklash imkoniyatiga ko‘ra kamida bir yil saqlanishi kerak.
1.11. Ma’lum vaqt oralig‘ida zahiralash bo‘yicha mas’ul mutaxassis ma’lumotlar zahirasining to‘g‘riligini tekshirish uchun zahira ma’lumotlarining zahiraviy tiklanishini amalga oshiradi. 
1.12. Shuningdek zahira ma’lumotlari 2 nus’hada saqlanadi, agar birinchi nus’haga zarar yetsa ikkinchi nus’ha ishlatiladi. 
1.13. Tizim administratori tomondan davriy ravishda va belgilangan vaqtlarda shaxsiy kompyuterlar dasturiy ta’minotlarini yangilanishi, shuningdek tarmoqdagi har bir shaxsiy kompyuterlarda avtomatik Windows yangilanishi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lishi kerak. 
Shuningdek hamma foydalanuvchilarga dasturlarni o‘rnatishga va ixtiyoriy yangilanishiga ruxsat berish mumkin. Barcha o‘zgartirish va yangilanishlar qat’iy nazorat qilinadi va har bir holat testlash jarayonidan o‘tkazilishi zarur. Malakali ishlab chiqaruvchilar tomonidan muhim deb topilgan tuzatish va yangilanishlarni o‘z vaqtida amaliyotga tadbiq etish zarur. Muhim sozlanmalar yoki zarur yangilanishlarni qo‘llash zarurligi to‘g‘risida bildirishnomalar kelgan kundan e’tiboran 3 (uch) kun ichida amalga oshirilishi kerak. Yangilanishlarni o‘rnatishdagi rad etilgan yangilanishlar nosozliklari, xato va zaifliklarni bartaraf etish uchun yetarlicha chora ko‘rish kerak. Murakkab, ko‘p qismli yangilanishlarni bildirishnoma kelgan vaqtdan 30 (o‘ttiz) kundan kechiktirmasdan o‘rnatish bo‘yicha qaror qabul qilish kerak. 
Zahiraga nusxalashni ro‘yxatga olish Jurnali 
№ 	Ma’lumotning nomlanishi	Joylashgan manzili	Nus’halash davri	Nus’halash turi	Ma’lumot hajmi 	
1	Tizim holati	\\server\OS	kunlik	umumiy	mb-gb	
2	Domen kontroller tizimli diski 	\\server\Backup	kunlik	umumiy		
3						
..						

 O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti
Axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №5. Parolni himoya qilish bo‘yicha qo‘llanma
Umumiy qoidalar
1.1.	Institut axborot resurslarini butunligi va mavjudligi, maxfiyligini ta’minlashda parolli himoyadan foydalaniladi. Parolni muhofaza qilish, ushbu qo‘llanmada belgilangan ma’lum qoidalarga rioya etilishini talab qiladi. 
1.2.	Bu yo‘riqnoma tashkiliy va texnik qo‘llab-quvvatlashni, 
axborot tizimida parollarni o‘zgartirish va tugatish (foydalanuvchilarni hisobdan chiqarish), shuningdek foydalanuvchi harakatlarini nazorat qilish va tizim foydalanuvchilarini  parollar bilan ishlashini tartibga soladi.
1.3.	Ushbu qo‘llanma institut axborot resurslari va barcha foydalanuvchilari uchun amal qiladi.
Parolni generatsiyalash jarayonlarini tashkiliy va texnik qo‘llab-quvvatlash
1.4.	Generatsiya jarayonida tashkiliy va texnik qo‘llab-quvvatlash, foydalanishni barcha kichik tizimlarda parolni o‘chirish yoki  o‘zgartirish va ijrochilarning harakatlari ustidan nazorat qilish xamda  tizimda ishlovchi xodimlar paroli yuritilishi axborot xavfsizligi xizmati xodimlariga yuklatiladi. 
1.5.	Shaxsiy parolni shakllantirish va axborot tizimi foydalanuvchisining mustaqil ravishda parolni o‘zgartirishi quyidagi talablarga mos bo‘lishi kerak:
-	parol kamida 8ta belgidan iborat bo‘lishi kerak;
-	parol belgilarini harflar, raqamlar va maxsus belgilar tashkil qilishi kerak (@, #, $, &, *, % va hokazo);
-	parol ichida oson hisoblanadigan kombinatsiyalar (ism, familiya, tug‘ilgan kun va hokazo) bo‘lmasligi kerak, shuningdek umumiy qisqartmalar ham;
-	parolni o‘zgartirilishi bo‘yicha yangi parol kamida oxirgi 6 ta qiymati bilan bir xil bo‘lmasligi kerak;
-	foydalanuvchi shaxsiy parolini oshkor etishi taqiqlanadi.
	Yuqorida sanab o‘tilgan talablar bilan parol egalari tanishib chiqib imzo qo‘ygan bo‘lishi va parollardan foydalanish mas’uliyati, talablarga rioya qilinmaslik javobgarligi hamda parol ma’lumotlarini oshkor qilinmasligi haqida ogoxlantirilgan bo‘lishi kerak.
1.6.	Foydalanuvchi shaxsiy paroli yaratilgandan keyin shaxsan uning o‘zi parol uchun javobgar hisoblanadi. (Tizim administratori va axborot xavfsizligi mas’ul xodimi uning shaxsiy paroliga javobgar xisoblanmaydi).
ATda parolni almashtirish va amal qilishini tugatish jarayoni.
3.1. Foydalanuvchilarning parollarini umumiy rejali o‘zgartirilishi kamida 3 oyda bir marta o‘tkazilishi kerak.
3.2. Shaxsiy parolni rejalashtirilmagan tarzda o‘zgartirish yoki foydalanuvchining hisob raqamini o‘chirish uning vakolati (ishdan bo‘shash, boshqa ishga o‘tish va h.k) tugatilganda tizim administratori tomonidan amalga oshiriladi.
3.3. Parolni rejalashtirilmagan tarzda to‘liq o‘zgartirish tizim administratori vakolatlari tugatilganda (ishdan bo‘shash, boshqa ishga o‘tish va h.k) barcha foydalanuvchilarning parollari o‘zgartirilishi lozim. 
3.4. Foydalanuvchilarning shaxsiy paroli buzilgan holda darhol ushbu ilovaning 3.2-3.3-bandiga muvofiq chora ko‘rish zarur.
3.5. Xodimning o‘z parollari uning shaxsiy ish daftarida yoki xotirasida bo‘lishi va AX bo‘yicha mas’ul xodimga yozma tarzda tasdiqlangan holda topshirilishi kerak.
Parol bilan ishlashda tizim foydalanuvchilarining harakatlarini nazorat qilish. 
Parollar bilan ishlashda foydalanuvchilarining xatti-harakatlari, ularni almashtirish, saqlash va ulardan foydalanish tartibiga rioya qilish kunlik nazorati tizim administratori va unga biriktirilgan axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim zimmasida.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institute Axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №6. Antivirusdan foydalanish bo‘yicha ko‘rsatmalar
Umumiy qoidalar
Antivirusni muhofaza qilish vazifalari quyidagilardan iborat:
- virusga qarshi himoya tizimlarining o‘z vaqtida yangilanishi va mavjudligi;
- virusdan himoyalash tizimlari yordamida profilaktik ishlarni olib borish;
- institut “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘ining barcha bosqichlarida zararli dasturlardan axborotni doimo himoya qilish.
Antivirus muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil etish.
2.1. Axborot xavfsizligi mas’ul xodimi antivirus bazasi yangilanib turishini ta’minlaydi.
2.2. Institutda virusga qarshi himoya choralarini rejalashtirish va amalga oshirish texnik xizmat mutaxassislari, axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim va tizim administratori tomonidan amalga oshiriladi.
2.3. Vazirlik litsenziyalangan antivirus vositalari yoki sertifikatlangan vakolatli davlat organlarining boshqa antivirus vositalariga ega bo‘lishlari kerak.
2.4. Institut “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘i foydalanuvchilariga o‘zboshimchalik bilan tavsiya etilmagan dasturiy ta’minot va antivirus vositalaridan foydalanish taqiqlanadi.
2.5. O‘rnatilgan yoki o‘zgartirilgan dasturiy ta’minot viruslar uchun oldindan sinovdan o‘tkazilishi kerak. Dasturiy ta’minot o‘rnatilgan yoki o‘zgartirilgandan so‘ng antivirus nazoratidan tekshirilishi kerak.
2.6. Antivirus vositalarini yangilamaslik yoki o‘chirish taqiqlanadi. institut tizimida antivirus vositalarini markazlashgan holda o‘rnatish va yangilash axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim va tizim administratori tomonidan nazorat qilinadi.
2.7. Virusdan himoyalanish bo‘yicha barcha choralar individual va markazlashtirilgan bo‘ladi. Shaxsiy chora-tadbir – har bir foydalanuvchi tomonidan mustaqil ravishda amalga oshiriladi, markazlashtirilgan 
chora-tadbir – tizim administratori hamda axborot xavfsizligiga mas’ul xodim tomonidan amalga oshiriladi.
2.8. Shaxsiy chora-tadbirlar kompyuterda ishlaydigan operatsion tizim va uning elementlarini tekshirishdan iborat. Antivirus vositasi tizim administratori tomonidan o‘z vaqtida yangilanishi kerak. Axborot xavfsizligi mas’ul xodimi tizim administratori bilan birga ish joyida o‘rnatilgan antivirus dasturlarining dolzarbligi uchun mas’uldir. 
2.9. Markazlashtirilgan chora-tadbirlar institutda “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘i serverlari uchun antivirus muhofazasi bo‘yicha ish stansiyalarini tanlovli sinovdan o‘tkazish, tashqi tashuvchi vositalarda joylashgan arxivlarni rejali tekshirish profilaktik ishlarni o‘z ichiga oladi.
2.10. Cerverlarni virusga qarshi himoya qilish bo‘yicha profilaktik ishni tizim administratori amalga oshiradi. O‘tkazish davri uzoq muddatli arxivlarni yaratish davriyligiga mos kelishi, lekin haftasiga 1 martadan kam bo‘lmasligi kerak. Serverlarda virusga qarshi ma’lumotlar bazasini yangilash tizim administratorining vazifasidir.
2.11. Tashqi  axborot  vositalarida  joylashgan  arxivlarni rejalashtirilgan tarzda ko‘rikdan o‘tkazish tizim administratori bilan birgalikda axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim tomonidan amalga oshiriladi.
2.12. Kompyuterlarni tanlovli tekshirishni axborot xavfsizligi mas’ul xodimi amalga oshiradi. Tanlovli tekshirish natijasi maxsus jurnalda qayd etiladi. Viruslar aniqlangan taqdirda tizim administratori yoki axborot xavfsizligi bo‘yisa mas’ul mutaxassis viruslarni yo‘q qilish uchun barcha zarur choralarni ko‘radi. Tizim administratori bilan birgalikda axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim belgilangan tartibda kompyuter virusi kelib chiqishining sabablari to‘g‘risida ichki tekshiruv o‘tkazadi va natija bo‘yicha tegishli choralar ko‘rishi kerak bo‘ladi.
2.13. Institut tizimida kompyuter viruslari mavjud bo‘lgan hollarda virusning sababi, turi va xarakteristikalari to‘g‘risida tezkor ma’lumot berilishi kerak.
3.	Institut xodimlarining majburiyatlari.
3.1.	Institut xodimlari virusga qarshi kurashish uchun quyidagi talablarni bajarishlari shart:
a) barcha disklar va kompyuter fayllarni ishning boshida har kuni antivirus nazoratidan o‘tkazishni amalga oshirish kerak;
b) institut axborot tizimida faqat litsenziyalangan antivirus vositalaridan foydalanish uchun ruxsat beriladi;
v) virusga qarshi antivirusdan foydalanish ko‘rsatilgan qo‘llanmaga muvofiq yangilanishi kerak;
g) telekommunikatsiya orqali olinadigan va uzatiladigan har qanday ma’lumot (har qanday formatdagi matnli fayllar) shuningdek olinadigan ommaviy axborot vositalari (USB drayverlar, lentalar, CD-ROMlar va h.k.) haqida ma’lumot majburiy virusga qarshi nazoratdan o‘tishi kerak. Kiruvchi axborotlarni arxivdan chiqarish va nazorat qilish uni qabul qilingandan so‘ng darhol amalga oshirilishi kerak. Chiquvchi axborotlarning nazorati arxivlash va yuborishdan oldin to‘g‘ridan-to‘g‘ri olib boriladi;
d) elektron arxivga joylashtirilgan fayllar albatta antivirus nazoratida bo‘lishi kerak. Elektron arxivlarni muntazam tekshirishlar oyda kamida bir marta o‘tkazilishi kerak;
ye) kompyuterda o‘rnatilgan dasturiy ta’minot viruslarga qarshi oldindan tekshirilishi kerak. Programma ta’minotini o‘rnatgan (o‘zgartirgan) shaxs tomonidan kompyuterda dasturiy ta’minotni o‘rnatish (modifikatsiya qilish) tugallangandan so‘ng zudlik bilan kompyuterni tekshirish amalga oshirilishi kerak;
j) kompyuter  virusi shubhasi paydo bo‘lganda (programmaning noodatiy ishlashi, grafik va ovoz effekti paydo bo‘lishi, ma’lumotlarning buzilishi, fayllarning yo‘qolishi, tez-tez tizim buzilishi haqidagi xabarning paydo bo‘lishi va hokazo)da institut xodimi o‘zi yoki axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim bilan birgalikda kompyuterlarda favqulodda antivirus nazoratini o‘tkazishi lozim;
z) antivirus tekshirish vaqtida kompyuterlar viruslar bilan zararlangan hollari aniqlansa ishni to‘xtatib darhol axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodimini fayllarda viruslar topilgani haqida xabardor qilishi lozim bo‘ladi;
i) virusli fayllarni tozalash yoki yo‘q qilish shart;
Antivirus ishlari bo‘yicha qo‘yiladigan talablar.
3.1. Axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim lavozimining tavsifnomasida, malakaviy talablar, shu jumladan virusdan himoya qilish texnologiyasi bo‘yicha maxsus bilimlar va axborotni antivirus bilan himoyalash tajribasi bo‘lishi kerak. 
3.2. Tizim administratorining qo‘llanmasida markazlashtirilgan antivirusni himoya qilish choralari ko‘rilgan bo‘lishi kerak.
Antivirus muhofazasi bo‘yicha javobgarlik.
Ushbu talablarni buzadigan xodimlar institut tartib va qoidalariga muvofiq javobgar bo‘ladi.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti
Axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №7. Tarmoqlararo ekran va tarmoq infratuzilmasi darajasida axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tartib
Umumiy qoidalar
Institut lokal tarmog‘i internetga ulanishi tarmoqlararo ekran yordamida amalga oshiriladi. Tarmoqlararo ekran vositalarini boshqarish tizim administratori tomonidan amalga oshiriladi.
Tarmoqlararo ekran vositasi asosiy vazifalari 
Tarmoqlararo ekran vositasi quyidagi asosiy vazifalarni bajarishi kerak:
- har bir tarmoq paketini mustaqil tarmoq darajasida filtrlash;
- tarmoqlararo ekran administrator tomonidan kirish (chiqish)ni ro‘yxatdan o‘tkazish, tizimni ishga tushirish va uni dasturiy to‘xtatishni amalga oshiriladi;
- tarmoq  qurilmalarining  ishlashini  diagnostika  qilish  va boshqarish uchun xizmat ko‘rsatuvchi protokol paketlarini filtrlash;
- apparat xatolikdan so‘ng tarmoqlararo ekran xususiyatini tiklash;
- filtrlash qoidalarini amalga oshirishning muntazam sinovlarini o‘tkazish imkoniyati, tarmoqlararo ekran administratorini identifikatsiya va autentifikatsiya qilish, tarmoqlararo ekran administratori harakatlarini ro‘yxatga olish, dasturiy yaxlitlik va axborotning butunligini nazorat qilish jarayoni hamda tiklash imkoniyati mavjudligi.

 O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti Axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №8. Mobil qurilmalar, ma’lumot saqlovchi va tashuvchi qurilmalar bilan ishlashda axborot xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha yo‘riqnoma 
Umumiy qoidalar
1.1. Ushbu yo‘riqnoma institutda mobil qurilmalar va ma’lumot tashuvchi xotira qurilmalardan foydalanishni tartibga soladi. 
1.2. Mazkur yo‘riqnoma talablari institutda ma’lumotni himoyalash va axborot xavfsizligini ta’minlashning ajralmas qismi hisoblanadi. 
1.3. Mazkur yo‘riqnoma talablari institutning barcha xodimlarining o‘zlari foydalanayotgan barcha texnika vositalari uchun qo‘llaniladi. 
Institutda olinadigan axborotdan foydalanish qoidalari
2.1. Institut “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘ida mobil qurilmalar va axborot tashuvchidan foydalanish, qabul qilish/uzatish foydalanuvchining avtomatlashtirilgan ish joyiga aloqadorligi tushuniladi.
2.2.  “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘ida institut yoki xodimlarning shaxsiy mulki hisoblangan mobil qurilmalar va axborot tashuvchidan foydalanish uchun ro‘yxatdan o‘tgandan keyin ruxsat beriladi hamda muntazam ravishda tekshirish va monitoring o‘tkazilib turiladi. 
2.3. Mobil qurilmalar va ma’lumot tashish qurilmalari statsionar ishchi stansiyalari kabi bir xil axborot muhofaza qilish talablariga ega.
2.4. Mobil qurilmalar va ma’lumot tashish vositalaridan foydalanish institut tarkibiy bo‘linmalari rahbarlarining tashabbusi bilan quyidagi hollarda taqdim etiladi: 
- yangi ishga qabul qilingan xodimning o‘z vazifalarini bajarishi kerakligi; 
- institut xodimi uchun ish faoliyatida ehtiyojidan kelib chiqishi. 
2.5. institut xodimiga mobil qurilmalar va ma’lumotlarni tashuvchi vositalardan foydalanish uchun ruxsat berish jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat: 
2.5.1. Arizani tasdiqlangan shaklda tayyorlash boshqarma (bo‘lim) boshlig‘i murojatiga asosan institut vazir o‘rinbosari roziligiga binoan amalga oshiriladi. 
2.5.2. Tayyorlangan ariza bo‘yicha axborot xavfsizligiga mas’ul xodim bilan (mobil qurilma yoki axborot tashuvchidan foydalanishga ruxsat berish to‘g‘risida fikr olish uchun) kelishiladi.
2.5.3. Institut rahbariyatiga murojaat qilish. 
2.6.  Institut xodimlarining mobil qurilmalari vazirlik hududiga kirishi, shuningdek ularning tashqariga olib chiqilishi faqat kelishilgan talab asosida amalga oshiriladi.
2.7. Mobil qurilmalar va saqlash vositalaridan foydalanganda institut xodimidan: 
2.7.1. ushbu ko‘rsatmaning talablariga rioya qilish; 
2.7.2. mobil qurilmalar va ommaviy axborot vositalaridan faqat vazifalarini bajarish uchun foydalanish; 
2.7.3. ushbu ma’lumotnomaning talablarini buzganligi to‘g‘risida axborot xavfsizligi mas’ul xodimiga xabar berish; 
2.7.4. mobil qurilmalar va axborot tashish vositalarining tashqi xavfsiziligini ta’minlash; 
2.7.5. mobil qurilmalar yoki ma’lumot tashuvchi vositalarini yo‘qotish (o‘g‘irlik) sodir bo‘lganda bu haqida axborot xavfsizligiga mas’ul xodimiga xabar berish talab etiladi; 
2.8. mobil qurilmalar va axborot saqlovchi vositalaridan foydalanilganda institut xodimlariga ularning jismoniy xavfsiziligini ta’minlamaslik, mobil qurilmalar va axborot saqlovchi vositalarni e’tiborsiz qoldirish ta’qiqlanadi. 
2.9. institut xodimining ro‘yxatga olinmagan (shaxsiy) mobil qurilmalari, shuningdek axborot tashuvchi vositalar o‘rtasida tashkillashtirilgan har qanday aloqa (ishlov berish, ma’lumotni qabul qilish/uzatish) ruxsatsiz hisoblanadi. institut rahbariyati bunday qurilmalar va axborot tashish vositalaridan foydalanishni taqiqlash yoki cheklash huquqini o‘zida saqlab qoladi.
2.10. institut “Elektron ta’lim” milliy tarmog‘ida mobil qurilmalar va ommaviy axborot vositalaridan foydalanish to‘g‘risidagi ma’lumotlar qayd qilinib, kerak bo‘lganda institut tarkibiy bo‘linmalarining rahbarlariga, shuningdek institut rahbariyatiga taqdim etilishi mumkin. 
2.11. institut xodimining mobil qurilmalar va ommaviy axborot vositalarini ruxsatsiz yoki maqsadsiz ishlatilishidan shubha qilinsa, xodim javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi .
2.12. Xodimni ishdan bo‘shatish yoki boshqa ish joyiga o‘tkazish hollarida unga taqdim etilgan mobil qurilmalar va axborot tashuvchi ma’lumotlari bekor qilinadi.
Ruxsatsiz foydalaganlik uchun javobgarlik 
Ushbu yo‘riqnomaning talablarini buzgan xodimlar foydalanish mumkin bo‘lmagan axborot vositalaridan ruxsatsiz foydalanganligi uchun institut tartib va qoidalariga muvofiq javobgar bo‘ladi.

Ilmiy ishlar va innovatsiyalar 
bo'yicha prorektor
_______________________ga
_________________________
_________________________
______________________dan

Ishchi xodimlarga mobil telefon / ma’lumot saqlovchi va tashuvchi qurilmalar bilan ishlashga ruxsat berish

Ish jarayonida extiyojdan kelib chiqib mobil qurilma/axborot saqlovchi va tashuvchi qurilmadan foydalanishda quyida keltirilgan xodimga tarmoqqa qo‘shish uchun ruxsat berishingizni so‘rayman:

(F.I.O)
 (Boshqarma / bo‘lim nomi)
 (lavozimi)
 (ish telefon raqami)
 (mobil telefon nomi va MAC-adressi)

boshqarma/bo‘lim boshlig‘i

                                               (Boshqarma / bo‘lim nomi)
                   
                ___________________________      _____________      ____________
                                       F.I.O                                                imzo                              sana

Kelishildi:
Tizim boshqaruvchisi

                   ___________________________      _____________      ____________	
		              F.I.O			             imzo		           sana

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutiAxborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №9. Ma’lumot manbaiga kirish matritsasini ishlab chiqish qoidalari
Umumiy holat.
1.1. Tizim administratori ma’lumotlarga kirish darajasiga muvofiq institut rahbariyati tomonidan tasdiqlangan ko‘p foydalanuvchilar avtomatlashtirilgan tizimi tomonidan axborot resursiga kirish matritsasini ishlab chiqadi.
Kirish matritsasini ishlab chiqish
Axborot tizimining axborot resursiga kirish matritsasini ishlab chiqish quyidagi usulda amalga oshiriladi:
1)	Axborot resurslarining ro‘yxati (fayllar, papkalar, qurilmalar, xizmatlar, ma’lumotlar bazalari)dan tashkil topgan.
2)	Axborotdan foydalanish darajasini ko‘rsatuvchi foydalanuvchilar ro‘yxati tuziladi:
- Read (R) - ob’ektdan olinadigan axborot;
- Write (W) – ob’ektda axborotning yangilanishi;
-Append (A) – ob’ektga yangi axborotni qo‘shish (eskisini o‘zgartirmasdan);
- Execute (E) – ob’ektni bajariladigan kod sifatida talqin qilish;
- Delete (D) – ob’ektni yo‘q qilish;
- Getinfo (G) – ob’ekt haqidagi axborotni qabul qilish;
- Setinfo (S) – ob’ekt haqidagi axborotni o‘rnatish;
- Privilege (P) – ob’ektga kirish huquqini belgilash.
Fayl nomlanishi	Administrator	Foydalanuvchi №1	Foydalanuvchi № 2	Foydalanuvchi
№ 3	
	(Vakolat)	(Vakolat)	(Vakolat)	(Vakolat)	
Katalog  nomlanishi	Administrator	Foydalanuvchi № 1	Foydalanuvchi № 2	Foydalanuvchi
№ 3	
	(Vakolat)	(Vakolat)	(Vakolat)	(Vakolat)	
Qurilma nomlanishi	Administrator	Foydalanuvchi № 1	Foydalanuvchi № 2	Foydalanuvchi
№ 3	
	(Vakolat)	(Vakolat)	(Vakolat)	(Vakolat)	
Ma’lumotlar bazasi nomlanishi	Administrator	Foydalanuvchi № 1	Foydalanuvchi № 2	Foydalanuvchi
№ 3	
	(Vakolat)	(Vakolat)	(Vakolat)	(Vakolat)	

 O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti Axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №10. Shaxsiy kompyuterlarda foydalanishga ruxsat etilgan dasturiy vositalar ro‘yxati
№	DV izoh	DV nomi	Litsenziya turi	
Xar bir ish kompyuterda o‘rnatilgan dasturiy ta’minot	
1.		Shaxsiy kompyuterlar uchun operatsion tizim	Windows 7,8,10	Litsenziyali	
2.		Antivirus dasturi	Ixtiyoriy	Litsenziyali	
3.		Microsoft Office dasturi versiyasi	Microsoft Office 2013/16	Litsenziyasiz	
4.		PDF formatida elektron nashrlarni yaratish va ko‘chirish uchun mo‘ljallangan dasturiy ta’minot to‘plami	Adobe Acrobat	Litsenziyasiz	
5.		Turli xil brauzerlarda va operatsion tizimlarda multimediyali interaktiv Flash tarkibi	Adobe Flash Player	Litsenziyasiz	
6.		PDF va DjVu-dagi elektron xujjatlarni ko‘rish dasturi	STDU Viewer, DJVU	Litsenziyasiz	
7.		Brauzerlar	Internet Explorer,
Google Chrome
Mozilla Firefox
Opera	Litsenziyasiz	
8.		Hujjatlarning bajarilishini nazorat qiluvchi dastur	Job Flow Control	Litsenziyasiz	
9.		Windows operatsion tizimlari uchun RAR va ZIP formatlarida fayllarni arxivlash	WinRAR	Litsenziyasiz	
10.		Microsoft Windows platformasida ishlaydigan yopiq manba kodli fayl boshqaruvchi	Total Commander	Litsenziyasiz	
11.		CD / DVD tasvirlari bilan ishlaydigan dastur	PowerISO	Litsenziyasiz	
12.		Xujjat rasmlarini va xar qanday PDF- fayllarni elektron formatlarga tarjima qiluvchi matnni aniqlash dasturi	ABBYY FineReader	Litsenziyasiz	
13.		Microsoft Windows operatsion tizimlari uchun  multimediyali pleer	Daum PotPlayer	Litsenziyasiz	
Izoh: qo‘shimcha dasturiy vositalar talab etilsa AX mas’ul xodimi yoki tizim administratori bilan kelishilgan xolda rahbar ruxsatnomasi orkali o‘rnatiladi.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №11. Server qurilmalari, lokal, korporativ tarmoq xavfsizligi va boshqaruvi
Lokal tarmoq
1.1.	Lokal tarmokka ulangan barcha kompyuter va qurilmalar uchun bir xil foydalanish koidalari qo‘llaniladi. Tarmoqqa ulanish uchun dastlab kompyuter yoki qurilmaning (1) uz alohida IP-adresi bo‘lishi va (2) xodimning tarmokdan foydalanish login/paroli bo‘lishi talab etiladi.
1.2.	Tarmokdan foydalanish uchun tizim administratori tomonidan ma’lum login (xodimning elektron egalik profilining qisqacha nomi) va parol (mahfiy so‘z) beriladi. Parolni xodim tizim administratoriga yozma murojat etish bilan o‘zgartirishi mumkin.
1.3.	Login va parolni saqlanishiga, login va parol beradigan huquqlardan foydalanishga fakat xodimning o‘zi javobgar. Agar xodim o‘z logini/parolini esdan chikarsa yoki boshka xodimlar uning login/parolidan foydalanayotganligiga shubxa kilsa zudlik bilan tizim administratoriga murojaat etishlari shart.
Korporotiv tarmoq
1.1.	  O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutidagi bo‘limlarlar “Elektron ta’lim” tarmog‘i loyihasi doirasida o‘rnatilgan tarmoq qurilmalari orqali yagona korporativ tarmoqqa birlashtirilgan bo‘lib, ushbu tarmoq orqali korporativ axborot  tizimlari va xizmatlaridan foydalanish yo‘lga qo‘yilgan.
1.2.	 O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutidagi ixtiyoriy binodan ushbu tarmoq xizmatidan foydalanish imkoniyati yo‘lga qo‘yilgan bo‘lishi lozim. Korporativ tarmoq boshqaruvi ATM tomonidan amalga oshiriladi va xavfsizlik jihatdan tarmoq qurilmalariga cheklovlar o‘rnatish yoki ishga tushirilishini nazorat qiladi.
1.3.	Korporativ tarmoq chiquvchi va kiruvchi paketlar tarmoqlararo ekran orqali filtrlanadi va boshqariladi.
1.4.	Tizim administratori lokal tarmoq foydalanuvchilariga Internet va korporativ tarmoq xizmatlaridan parallel ravishda (qo‘shimcha o‘zgartirishlarni amalga oshirmasdan) foydalanishni tashkil etishi lozim. Binolardagi lokal tarmoqlar yagona tarmoqqa birlashtirilganda, korporativ tarmoq qo‘lami lokal tarmoq ko‘lamiga teng bo‘ladi.
1.5.	Korporativ tarmoq chiquvchi va kiruvchi paketlar tarmoqlararo ekran orqali filtrlanadi va boshqariladi

Server qurilmalarida foydalanishga ruxsat etilgan dasturiy vositalar ro‘yxati
Serverlarda o‘rnatilgan dasturiy ta’minot	
1.		Serverlar uchun operatsion tizim	Windows Server 2012 r2	Litsenziyasiz	
2.		Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi	Microsoft SQL Server 2014	Litsenziyasiz	
3.		Antivirus dasturi	Ixtiyoriy	Litsenziyasiz	
4.		Tarmoqlararo ekran	Kerio Control	Litsenziyasiz	
5.		Serverlar uchun operatsion tizim	Centos Linux	Litsenziyasiz	
6.		Serverlar uchun operatsion tizim	Ubuntu Linux	Litsenziyasiz	

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №12. Internet tarmog‘i va korporativ elektron pochtadan foydalanish tartibi
Umumiy qoidalar
1.1.	Ushbu hujjat institutda korporativ elektron pochta tizimidan foydalanish bo‘yicha asosiy maqsadlar, vazifalar, funksiyalar va tashkiliy-texnik tadbirlarni belgilaydi.
1.2.	Mazkur tartib institutning internet tarmog‘i hamda korporativ elektron pochta tizimidan samarali foydalanishni tashkil qilish, korporativ elektron pochta tizimida axborotlarning saqlanganligi va fizik yaxlitligini ta’minlash, tizim foydalanuvchilari shaxsiy mas’uliyatini oshirish, shuningdek tarmoq resurslaridan foydalanishni tartibga soladi.
1.3.	Ushbu hujjatga korporativ elektron pochta tizimini modernizatsiya qilish va rivojlantirishda o‘zgartirish yoki qo‘shimchalar kiritish amaldagi me’yoriy hujjatlarga asoslangan holda o‘zgartirishlar kiritilishi mumkin.
Internet tarmog‘i foydalanuvchilariga qo‘yilgan asosiy talablar
Taqiqlanadi!
2.1.	institut xodimi tomonidan institutning oshkor etilishi chegaralangan ma’lumotlarini oshkor qilish;
2.2.	har qanday muxim bo‘lgan materiallarini tarqatish, savdo belgisi, tijorat siri, mualliflik huquqi yoki boshqa mulkiy huquqlarni yoki uchinchi shaxslarning mualliflik va ittifoqchilik huquqlarini poymol etish;
2.3.	virus o‘z ichiga olgan materiallarni nashrlash, yuklab olish va tarqatish yoki boshqa har qanday kompyuter kodi, fayllari, huquqbuzarlik uchun mo‘ljallangan dasturlar, har qanday kompyuterning funksiyalarini cheklash yoki vayron qilish, telekommunikatsiya uskunalarini, dasturlarni, ruxsatsiz kirishni amalga oshirish uchun foydalanuvchilar ism nomlari, parollar va boshqa vositalar internet saytlarda ruxsatsiz kirishga erishish uchun, shuningdek yuqoridagi ma’lumotlarda ssilkalarni joylashtirish;
2.4.	bajarilayotgan yoki boshqa fayllar o‘rnatilgan antivirus paketi viruslarga qarshi dastlabki ekspertizasiz yuklash va ishga tushirilishi;
2.5.	anonim proksi serverlardan foydalanish;
2.6.	ijtimoiy tarmoqlar (facebook.com, odnoklassniki.ru, vkontakte.com, twitter.com va h.k.)dan, shuningdek ma’lumotlar bazasi boshqa davlatda bo‘lgan tashqi elektron pochta tizimlari (gmail.com, yandex.ru, rambler.ru, yahoo.com i h.k.)dan foydalanish;
2.7.	institut AX siyosati bilan foydalanish taqiqlanadigan resurslarga kirish uchun ruxsat beruvchi dasturiy va apparat vositalaridan foydalanish.
Korporativ elektron pochta foydalanuvchilari uchun asosiy talablar.
3.1.	Elektron pochtadan foydalanish siyosati axborot xavfsizligi siyosatining eng muhim bo‘lagi bo‘lib, undan ajralmasdir.
3.2.	Institutda ish yuritish jarayonida almashinayotgan barcha elektron shakldagi korrespondensiya vazirlikning rasmiy https://mail.edu.uz elektron pochta xizmati orqali amalga oshirilishi shart. 
3.3.	Elektron pochta orqali almashilgan ma’lumotlar mazmuniga faqat elektron pochta egasi bo‘lgan xodim javobgar hisoblanadi.
3.4.	Elektron pochtadan istalgan Internet brauzeri orkali foydalanish mumkin. Buning uchun https://mail.edu.uz manziliga o‘tib, berilgan pochta logini va parolini kiritish lozim.
3.5.	Elektron pochta hajmi cheksiz emasligini hisobga olgan xolda, undagi zarur ma’lumotlarni ko‘chirib olish, eng kamida bir oyda bir marta keraksiz ma’lumotlardan tozalab turish shart.
3.6.	Elektron pochtadagi ma’lumotlar rahbariyatning talabiga binoan foydalanuvchini ogohlantirishsiz tekshirilishi mumkin.
3.7.	Institut elektron pochtasi faqat rasmiy maqsadlarda foydalanilishi mumkin. Elektron pochtadan boshqa maqsadlarda foydalanish qat’iyan ta’qiqlanadi. Aks holda rahbariyat tomonidan chora ko‘riladi.
3.8.	Korporativ elektron pochta tizimi bilan ishlashda institut xodimlariga:
- tashkilotning oldindan roziligisiz korporativ elektron pochta manzilidan foydalanish;
- ularning manzillarini yoki boshqa xodimlarning manzillarini ommaviy Internet resurslarda (forumlar, konferensiyalar va hokazo) e’lon qilish;
- umumiy hajmi 25 megabaytdan ortiq bo‘lgan biriktirilgan fayllar bilan xabarlarni yuborish;
- xabarning jo‘natuvchisi ma’lum bo‘lsa ham, biriktirilgan fayllar va kiruvchi xabarlarni oldindan antivirus tekshiruvlarsiz ochish;
- qabul qiluvchilarning roziligisiz ommaviy pochta xabarlarini 
(10 dan ortiq) amalga oshirish. Ushbu harakatlar spam deb tasniflanadi;
- boshqaruvning oldindan roziligisiz reklama xabarlarini ommaviy jo‘natish;
- viruslar yoki boshqa kompyuter kodlari, fayllar yoki dasturlarni, kompyuter yoki telekommunikatsiya uskunalari yoki dasturlarga ruhsatsiz kirish, foydalanuvchi nomlari, parollar va boshqa funksiyalarini buzish, yo‘q qilish yoki cheklash uchun mo‘ljallangan materiallarni elektron pochta orqali yuborish;
- har qanday patent, tovar belgisi, tijoriy sir, mualliflik huquqi yoki boshqa mulkiy huquqlarga yoki mualliflik huquqlari va uchinchi shaxslarning huquqlari bilan bog‘liq mualliflik huquqi bilan himoyalangan materiallarni tarqatish;
- O‘zbekiston Respublikasining xalqaro qonunlari bilan taqiqlangan axborot mazmuni va yo‘nalishi, shu jumladan, zararli, tahdid qiluvchi, shavqatsiz, axloqsiz, pornografik ma’lumotlar, shuningdek boshqalarning sha’ni va qadr-qimmatini haqorat qiluvchi ma’lumotlarni tarqatish;
- o‘z pochta qutisiga kirish uchun qo‘yilgan parolni boshqa shaxsga berish ta’qiqlanadi.
Ushbu tartib talablariga rioya etmaslik bo‘yicha javobgarlik
4.1.	Ushbu hujjat talablarini bajarish va unga rioya qilish javobgarligi foydalanishga ruxsat berilgan xodimlarning boshqarma/bo‘lim boshliqlariga yoki shaxsan o‘ziga yuklatiladi.
4.2.	Ushbu hujjat talablarini bajarish uchun korporativ elektron pochta tizimi foydalanuvchilarining amalga oshirayotgan pochta jo‘natmalari ma’lumotlari tizimda qayd qilib boriladi va zarur hollarda batafsil o‘rganib chiqish vazifasi axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodimga  yuklatiladi.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti o‘quv ishlari prorektoriga
___________________________ga
_____________________________
_____________________________
__________________________dan

Institut elektron pochta va Internet axborot tizimlaridan quyida ma’lumotlari keltirilgan xodimga foydalanish hukuki berishingizni surayman.

Familiyasi:																			
Ismi:																			
Ota/ismi:																			
Ish telefoni																			
Mob.telefoni:																			
Boshqarma nomi					
Egallab turgan lavozimi		
	□Institut shtatida                          □ Jalb etilgan	

	Foydalanish huquqi asosiy shartlar
□ Ushbu xodimning kompyuterdan foydalanish savodi va ko‘nikmalari yetarli darajada shakllangan ( O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot tarmog‘idan foydalanish tartibiga muvofik)
             Bo‘lim boshlig‘i ___________________________                    _____________     ____________
                                                    (F.I.O)                                                  (sana)                    (imzo)
□  O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot tarmog‘idan foydalanish tartibi xujjati bilan tanishib chiqdim va barcha qoidalarga rioya etilishi bo‘yicha javobgarlikni o‘z zimmamga olaman.

______________________________                  _____________             ____________
	(xodim)		                           		(sana)		          (imzo)

Login:																
Parol:																
Bu qism RTTM tomonidan to‘ldiriladi:

R/S. Login va parolni saqlashga, login va parol beradigan huquqlardan foydalanishga faqat xodimning o‘zi javobgar. Agar xodim, o‘z logini/parolini esdan chiqarsa yoki boshqa xodimlar uning login/parolidan foydalanayotganligiga shubha qilsa zudlik bilan tizim administratori yoki AX bo‘yicha mas’ul xodimga murojaat etishlari shart.

 

O'zbekiston-Finlandiya 
pedagogika instituti o‘quv ishlari
				         prorektori
_______________________ga
_________________________
_________________________
______________________dan

_____________________________________________________________________________________ (boshqarma yoki bo‘lim nomi, egallab turgan lavozimi) 

___________________________________________________________________________________ga
(F.I.O)
_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________ sababli  Internet axborot tizimlaridan quyida nomlari keltirilgan ijtimoiy saytlarga

□ Youtube
□ Facebook
□ Mail.ru
□ _________
□ _________
□ _________
□ _________va x.k.
“____”____________20__y  muddatga qadar foydalanishga ruxsat berishingizni so‘rayman.

	Internet axborot tizimidan to‘g‘ri yo‘lda foydalanilishi va barcha qoidalarga rioya etilishi bo‘yicha javobgarlikni o‘z zimmamga olaman. Qoidalarning buzilganligi holati aniqlansa, tegishli choralar ko‘rilishiga roziman.

Boshqarma/bo‘lim boshlig‘i

 ______________________________         ____________     ____________
(F.I.O)                                         (imzo)                 (sana)

 O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №13. Institut axborot resurslari (arm) boshqaruvi tartibi
Umumiy qoidalar
1.1.	AR institut uchun muhim ahamiyatga egaligi tufayli himoyalanadi.
1.2.	Tizim administratori institut axborot resurslari ro‘yxatini shakllantirilib 13-ilovada belgilangan muhim ahamiyatga ega axborot resurslariga javobgar hisoblanadi.
1.3.	AR ma’lumotlar bazasi fayllar zahira nus’hasi hamda institut veb-sayti va h.k.larni o‘z ichiga oladi. 
1.4.	Axborot resurslari  ro‘yxatida AR tasnifi o‘rnatilgan va hujjatlashtirilgan bo‘lishi kerak (ochiq axborot yoki foydalanish cheklangan axborot bo‘lishi mumkin). 
1.5.	AXni boshqarish bo‘yicha tegishli faoliyatni amalga oshirish uchun barcha asosiy axborot resurslar (aktivlar)ga javobgarlikni belgilash zarur.
1.6.	Axborot resurslarga mas’ul shaxs quyidagilarga javobgar hisoblanadi:
- axborotlarni muvofiqligi bo‘yicha tasniflashni ta’minlash;
- davriy va ma’lum vaqt oralig‘ida foydalanishga bo‘lgan cheklov va tasniflarni ko‘rib chiqish;
1.7.	har bir resurs (aktiv) uning qiymatiga ko‘ra himoya darajasi belgilanishi zarur;
1.8.	axborot resurslari to‘g‘risidagi barcha izoh, aktiv formati, joylashgan joyi va javobgar mutaxassis kabi ma’lumotlar muhim axborotlar hisoblanadi.
Axborotni tasniflash 
2.1.	Axborot unga murojaat qilinganda uning himoyalanganlik ehtiyoji, zaruriyati va darajasini aniqlash uchun tasniflanadi. Bazi turdagi  axborotlar qo‘shimcha himoya darajasini yoki maxsus ishlash uslubini talab etadi. 
2.2.	Qonunchilik talablari bo‘yicha shunindek institut uchun ahamiyatga ega axborotlar tasniflanadi. 
2.3.	Axborot resurslariga mas’ul javobgar uning tasnifiga, dolzarbligini davriy ravishda ko‘rib chiqish, shuningdek uning muhimlik darajasini ta’minlashga javobgardir. 
2.4.	Himoya darajasi konfidensiallik, yaxlitlik, mavjudlik, boshqa axborot talablarini tahlil qilish orqali baholanishi mumkin.
2.5.	Axborot resurslari ruxsat berish imkoniyati bo‘yicha ochiq axborot resurslar (cheklanmagan foydalanuvchilar uchun mo‘ljallangan axborot)ga va foydalanishga cheklangan axborot resurslar (tarkibida konfidensial axborot mavjud)ga bo‘linadi.
Konfidensial axborotlar ro‘yxatini shakllantirish Vazirlar Mahkamasining 2011 yil 7 noyabrdagi 296-sonli, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2011 yil 8 iyuldagi “Milliy axborot resurslarini muhofaza qilishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-1572-son qarorining 2-ilovasiga asoslanadi.
2.6.	Himoyalangan ARlaridan foydalana olishlik tasnifi:
- «to‘siqsiz mavjudlik» (B) – har doim ARdan foydalana olishlik mumkin (kutish vaqti bir necha soniya yoki daqiqadan oshmasligi kerak);
- «yuqori mavjudlik» (V) – vaqtincha kutishlarsiz ARdan foydalana olishlik mumkin (kechikish vaqti bir necha soatdan oshmasligi kerak);
- «o‘rtacha mavjudlik» (S) – belgilangan kechikish vaqti bilan ARdan foydalana olishlik mumkin (kechikish vaqti bir necha kundan oshmasligi kerak);
- «quyi mavjudlik» (N) – vaqtinchalik kechikishlar bilan ammo limit chegaralanmagan ARning mavjudligi (natijani olishdagi ruxsat etilgan kechikish – bir necha hafta).
2.7.	Himoyalangan axborotlarning yaxlitlik tasnifi:
- «yuqori» (V) -  axborot resurslarini ruxsatsiz o‘zgartirish yoki soxtalashtirish jiddiy zarar yetkazilishiga olib kelishi mumkin, uning yaxlitligi kafolatlangan uslublar (masalan, elektron raqamli imzo vositasi) bilan qonunchilik talablariga ko‘ra ta’minlanishi kerak;
- «quyi» (N) -  axborot resurslarini ruxsatsiz o‘zgartirish yoki soxtalashtirish kamroq ahamiyatli zarar yetkazilishiga olib kelishi mumkin, uning yaxlitligi kafolatlangan uslublar xesh-funksiya kabi vositalar bilan qonunchilik talablariga ko‘ra ta’minlanishi kerak;
- «hech qanday talab yo‘q» -  da’vo talab etilmaydigan butunligi ta’minlanadigan axborot resurslari.
Resurslarni markirovkalash
 Markirovkalashning oddiy usuli fizik belgilash hisoblanadi. Bir qancha axborot aktivlari elektron ko‘rinishda bo‘lib ularni fizik markirovkalash imkonsiz, shuning uchun ularni markirovkalashning elektron ko‘rinishdagi vositalaridan foydalanish kerak, masalan ekran yoki displeyda xabar beruvchi belgi chiqishi. 
Javobgarlik
Institut AR himoyasini ta’minlashga javobgarlik AX bo‘yicha mas’ul xodim va tizim administratoriga yuklatiladi.
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №14. O'zbekiston-finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatining axborot resurslarini ro‘yxatga olish
№	Ro‘yxatga olish raqami	Resurs nomi	Izox	Joylashuvi	Foydalanish	Shakli	Maxfiylik darajasi	Yaxlitlik	Dostupnost	Yangilanish oralig‘i	Mas’ul	
1		Korporativniy brandmauer
Kerio Control	Internetga ulanish huquqini va trafikni nazorat qilish dasturiy kompleksi	Institut serverida
(172.16.0.1)	Internetga ulanish huquqini va trafikni nazorat qilish	Raqamli	-			-	Tizim administratori	
2		File-server
DHCP-server
DNS-server		Institut serverida
(172.16.0.1)		Raqamli				Yangi dastur o‘rnatilganda	Tizim administratori	
3		Active Directory	Tizimdan foydalanish huquqini nazorat qilish dasturi	Institut serverida
(172.16.0.1)		Raqamli				1 kun	Tizim administratori	
4		Institut sayti	www.uzfi.uz	Bycnbnen serverida
(185.196.212.214)		*hml
*jpg
*bmp
*png
*txt				Ehtiyojga ko‘ra	Tizim administratori	
1 Maxfiylik darajasi: XFU (Xizmat faoliyati uchun) va OM (Ochiq ma’lumot);
2 Yaxlitlik: H (Ha), Y (Yo‘q);
3Dostupnost: A (Administrator huquqi bilan), U (Umumiy ma’lumot);
4Foydalanuvchi: Ushbu resurs bilan ishlash huquqi berilgan xodim F.I.Sh;
5Mas’ul: Axborot resurslariga javobgar xodim F.I.Sh.

Ilova №15. Axborotning texnik himoyasini tashkil etish yo‘riqnomasi
Ushbu ko‘rsatmada institut axborot tizimlarida qayta ishlangan va saqlangan axborotni himoya qilishni ta’minlash bo‘yicha ishlarning tartibi ko‘rsatilgan.
Axborot xavfsizligini ta’minlash uchun quyidagi talablar bajarilishi kerak:
- tizim administratori turli binolarda saqlangan axborot resursi bilan ishlash uchun dasturiy ta’minotning zaxira nusxalarini, shuningdek axborotni tiklash jarayonining tavsifiga ega bo‘lishi kerak;
- institutning lokal tarmog‘i foydalanuvchilarining kompyuterlarida viruslar va boshqa zararli dasturdan himoya vositalari o‘rnatilishi kerak; 
- axborotni nusxalash uchun kompyuter viruslari va boshqa zararli dasturlar uchun skanerlanmagan axborot vositasidan foydalanmaslik kerak. 
Institut xodimlariga quyidagilar ta’qiqlanadi:
- tarmoqni blokirovkalashga olib keladigan zararli dasturni ishlatish, o‘rnatish va foydalanish;
- tarmoq adapterining IP-adreslari va fizik (MAC) manzillarini ruxsatsiz o‘zgartirish;
- turli xil tarmoq sozlamalarini amalga oshirish (faqat tizim administratori uchun ruxsat beriladi);
- tarmoqqa ulangan ishchi kompyuterlarni tizim administratori ishtirokisiz bir joydan boshqa joyga o‘tkazish;
- kompyuterlarni tarmoq parametrlariga ruxsatsiz o‘tkazish.

Kompyuterlarni bir joydan boshqasiga o‘tkazish faqat AX bo‘yicha mas’ul xodim yoki tizim administratoriga bildirishnoma bilan murojaat qilish orqali Ishlar boshqarmasi bilan birgalikda amalga oshiriladi. 

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №16. Elektron raqamli imzo kalitlari bilan ishlash bo‘yicha yo‘riqnoma
Umumiy qoidalar
1.1	Ushbu yo‘riqnoma O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2007 yil 3 apreldagi “O‘zbekiston Respublikasida axborotni kriptografik muhofaza qilishni tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 
PQ-614-sonli qarori va boshqa normativ hujjatlarga muvofiq ishlab chiqilgan.
1.2	Institut xodimlari tomonidan konfidensial axborotlarni nazorat zonasidan tashqariga yuborishda axborotni himoyalashning kriptografik vositalaridan (AHKV) foydalanishlari kerak.
1.3	Institut xodimlari AHKV sifatida elektron raqamli imzo bilan birgalikda Ye-XAT elektron pochtasidan foydalanishlari kerak.
Atamalar va ta’riflar
Axborotni kriptografik muhofaza qilish — kriptografik algoritmlar (kriptoalgoritm) yordamida bajariladigan axborotning yaxlitligi, mavjudligi va maxfiyligini ta’minlashga qaratilgan 
chora-tadbirlar kompleksidir. 
Kriptografik algoritm (kriptoalgoritm) — qaxborotni (ma’lumotlarning) aylanishini va uning ruxsatsiz kirishidan himoyalanishning oldini olish uchun matematik algoritmdir.
AHKV - uning axborot xavfsizligini ta’minlash uchun, shu jumladan elektron raqamli imzo (ERI) vositalari uchun axborotni kriptografik o‘zgartirishni amalga oshiradi.
Elektron raqamli imzo (ERI) - elektron hujjatdagi elektron raqamli imzoni yaratishni, elektron raqamli imzoning haqiqiyligini tasdiqlashni, elektron raqamli imzoning ochiq va yopiq kalitlarini yaratishni ta’minlaydigan texnik va dasturiy vositalar to‘plamidir.
E-XAT tizimida ishlash
3.1	Ye-XAT xavfsiz elektron pochtasi bilan ishlash uchun tizim administratori Ye-XAT mijoz dasturini (keyingi o‘rinlarda - dastur) OO‘MTVning Devonxona bo‘limi mudiri ishchi kompyuteriga o‘rnatadi.
3.2	Dastur tizim administratori tomonidan sozlanadi.
3.3	Dasturda ishlash uchun tizim administratoriga axborot tashish vositasida ERI kaliti beriladi.
3.4	Dasturda ishlashni boshlashdan oldin, foydalanuvchi ro‘yxatdan o‘tishi kerak. Ro‘yxatdan o‘tish uchun "Login" oynasida "Register" tugmasini bosib kerakli maydonlarni to‘ldirishingiz kerak (tizimni to‘ldirish uchun ma’lumotlar tizim administratori tomonidan foydalanuvchiga yuboriladi).
3.5	Dasturda ishlashdan avval foydalanuvchi oldindan tayyorgarlikdan o‘tishlari kerak.
3.6 	Dastur matnli va ovozli xabarlarni yuborish imkonini beradi.
3.7	Barcha kiruvchi xabarlar dasturda shifrlangan shaklda saqlanadi va dastur ochilgandan so‘ng qayta shifrlangan xabarlar paydo bo‘ladi.
3.8	Pochta qabul qilinganda foydalanuvchi ishonchliligi uchun yuboruvchining sertifikatini ko‘rish kerak.
3.9	Pochta yuborish va qabul qilish imkoni bo‘lmasa tizim administratoriga murojaat qilish kerak.
3.10	Ye-XAT foydalanuvchisi dasturni to‘g‘ri ishlatish uchun shaxsan o‘zi javobgardir (Devonxona xodimlari tomonidan dasturdan notog‘ri foydalanilib, keyinchalik administratorga shikoyat qilinsa – bu holat yuzasidan administrator javobgarlikni o‘z zimmasiga olmaydi).
Javobgarlik
4.1	Dasturning foydalanuvchisi ushbu yo‘riqnomaning talablarini buzganlik uchun shaxsan javobgardir.
4.2	Tizim administratori dasturni ishlatishdan oldin foydalanuvchiga javobgarlikni bayonnoma orqali topshiradi.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №17. Himoyalanadigan ma’lumotlar bilan ishlash tartibi
Institutning xar bir xodimi maxfiy axborotni oshkor qilmaslik va ish vaqtida unga ma’lum bo‘lgan himoyalangan axborot bilan shug‘ullanish uchun talablarni bajarishga majburdir.
Har bir xodim ushbu hujjatning talablarini bilishi va ularga rioya etishi va o‘z faoliyatida foydalanilmagan axborotni tiklash/bloklash yoki yo‘q qilishning oldini olish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘rishi shart.
Cheklangan taqsimot to‘g‘risidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan hujjatlarda "Rasmiy foydalanish uchun" belgisi belgilanadi. Belgilangan belgilar va namunaviy raqam hujjatning birinchi sahifasining yuqori o‘ng burchagiga joylashtiriladi. Boshqa cheklovchi yozuvlar yoki teglar ("Yashirin" va boshqalar)dan foydalanish taqiqlanadi.
"XDF" hujjatlariga muayyan hujjatlarni topshirish ijrochining (ishlab chiqaruvchining) yoki "ro‘yxat" asosida hujjatni imzolagan shaxs tomonidan amalga oshiriladi.
"Rasmiy foydalanish uchun" belgisi bo‘lgan hujjatlar:
- qoidaga ko‘ra maxfiy bo‘lmagan ma’lumotlardan alohida yuritiladi. Bunday hujjatlarning katta bo‘lmagan miqdori boshqa maxfiy bo‘lmagan hujjatlar bilan birga ro‘yxatga olishga ruxsat etiladi. Hujjatning ro‘yxatga olish raqamiga (indeksiga) « XDF » belgisi qo‘shiladi;
- oxirgi varaqda (orqa tomonda) nusxalar soni, ijrochi nomi, uning telefon raqami va chop etiladigan sana ko‘rsatilishi kerak. Chop etilgan va imzolangan hujjatlar, ularning qoralamalari va nusxalari bilan birga ijroga taqdim etiladi. Qoralama va nusxalar yo‘qolish faktining aks ettirilishi bilan kotib tomonidan yo‘q qilinadi. Hech qanday sababga ko‘ra yozilmagan hujjatlar loyihasi shaxasan o‘zi ijro etuvchi tomonidan buziladi;
- ro‘yxatga olingach idora xodimlariga topshirilganidan keyin beriladi;
- ruxsatnoma qayta tiklanadigan hujjatning oxirgi varag‘ida beriladi. Ko‘paytirilgan hujjatlarning hisoboti nusxalarda amalga oshiriladi;
- xavfsiz qulflangan va yopiq shkaflar (qutilar, omborxonalar)da saqlanadi.
Amaliy qiymatini yo‘qotgan va tarixiy ahamiyatga ega bo‘lmagan "Rasmiy foydalanish uchun" deb nomlangan ishlarni hujjatlarni yo‘q qilish qonunga muvofiq amalga oshiriladi. Buxgalterlik shakllarida bu haqda tegishli aktlarga tayangan xolda eslatma beriladi.
Hujjatlar va "rasmiy foydalanish uchun" belgilangan ishlarning bir xodimdan boshqasiga o‘tkazilishi bo‘lim boshlig‘ining ruxsati bilan tegishli hisob jurnallarida nusxasi bilan amalga oshiriladi.
"Rasmiy foydalanish uchun" belgisini ro‘yxatdan o‘tkazish uchun mas’ul xodimni o‘zgartirganda, ushbu hujjatlarni qabul qilish akti tuziladi, bu institut rahbariyati tomonidan tasdiqlanadi.
Hujjatlar, magnitli ommaviy axborot vositalari va "Rasmiy foydalanish uchun" deb nomlangan holatlar mavjudligini tekshirish institut tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan yiliga bir marta o‘tkaziladi. Tekshiruv natijalari dalolatnoma asosida hujjatlashtiriladi. Hujjatlarning mavjudligini va ulardan qanday foydalanishni tekshirish institutning xavfsizlik va axborotni himoya qilish uchun mas’ul xodimlari, shuningdek, hujjatlarni qabul qilish va ro‘yxatga olish huquqiga ega shaxs tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №18. Favqulodda holatlarda ish hajmini uzluksiz ta’minlash va ish samaradorligini qayta tiklash rejasi
Axborot xavfsizligi bilan uzluksiz ishlash masalalari institut ish jarayonlarida uzilishlar keltirib chiqaradigan voqealarni (yoki hodisalar ketma-ketligini) aniqlashga asoslangan.
Favqulodda holatlar, uzluksiz ishlash va tiklash (UIT)ni ta’minlash rejasi.
1. Favqulodda vaziyatlar tahdidi quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- binoda elektr energiyasi yetkazib berishda qoidabuzarlik;
- fayl serverining ishdan chiqishi (ma’lumotlar yo‘qolishi bilan);
- fayl serverining ishdan chiqishi (ma’lumotlarni yo‘qotishsiz);
- serverda ish samaradorligini yo‘qotmasdan qisman ma’lumot yo‘qotilishi;
- «ET» MT (ma’lumotlarni uzatishning fizik vositasi) xatosi.

2. Jiddiy favqulodda vaziyatlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- ish stansiyasining ishdan chiqishi (axborotning yo‘qolishi bilan);
- ish stansiyasining ishdan chiqishi (axborot yo‘qotishsiz);
- ish stansiyada uning samaradorligini yo‘qotmasdan qisman ma’lumot yo‘qotilishi.
Favqulodda vaziyat yuzaga kelishi haqida ma’lumot manbalari:
- ximoyalash rejasi yoki tizimning ishlashi yoki konfiguratsiyasi, uning himoya vositalaridagi boshqa shubhali o‘zgarishlar bilan nomuvofiqliklar aniqlangan foydalanuvchilar;
- muhofaza qilish rejasida ko‘zda tutilgan favqulodda vaziyat rejasini aniqlagan himoya vositalari;
- favqulodda vaziyat yuzaga kelishi yoki ehtimolligini ko‘rsatadigan yozuvlar mavjud bo‘lgan tizim yozuvlari.
Tarmoq operatsion jarayonining uzluksizligi va uni qayta tiklashning o‘z vaqtida bajarilishi:
- kompyuterdan foydalanish bilan ma’lumotlarni qayta ishlash jarayonlarini qattiq tartibga solish; 
- UITni tarmoqdagi axborot va jarayonlar bilan ta’minlash bo‘yicha amaliy choralarni tashkil etish va amalga oshirish uchun mas’ul shaxslarni tayinlash va o‘qitish; 
- ish stansiyalaridan foydalanib, barcha xodimlar tomonidan UITni taqdim etish bo‘yicha rahbarlik hujjatlari talablariga qat’iy rioya qilish; 
- resurslarni zaxiralashning turli usullaridan foydalanish, dasturiy ta’minotdan nusxa ko‘chirish va axborot resursi tarmoqlarini nusxalash; 
- tarmoq tarkibiy qismlarining zarur darajada himoya qilinishini muntazam ta’minlash, himoya qilish uskunalarini to‘g‘ri qo‘llash uchun uzluksiz boshqaruv va ma’muriy qo‘llab-quvvatlash; 
- qabul qilingan chora-tadbirlarning samaradorligi va UITni qo‘llab-quvvatlash uchun qo‘llaniladigan usul va vositalarni doimiy ravishda tahlil qilish va ularni takomillashtirish bo‘yicha takliflarni ishlab chiqish va amalga oshirish.
Tarmoq buzilishining sabablarini bartaraf etish, zarar yetkazilgan (yo‘qolgan) resurslarni qayta tiklash va qayta tiklash bo‘yicha keyingi harakatlar tarmoq foydalanuvchilarning funksional majburiyatlari bilan belgilanadi. Xavf yoki jiddiy hodisa yuzaga kelganda barcha foydalanuvchilar darhol xabardor qilinishi kerak.
Har bir g‘ayritabiiy holatni ma’muriyatdagi mas’ul xodimlar tizim administratori bilan birgalikda tahlil qilishlari kerak va bu tahlil natijalariga ko‘ra foydalanuvchilarning vakolatini o‘zgartirish, resurslarga kirish huquqini o‘zgartirish, qo‘shimcha zaxiralarni yaratish, tizim konfiguratsiyasini o‘zgartirish yoki xavfsizlik parametrlarini o‘zgartirish va boshqalar uchun takliflar ishlab chiqish kerak.
Jiddiy va tahdid soluvchi favqulodda holatlarda eskirgan uskunalarni tezkor almashtirish va ta’mirlashni, shuningdek zaxira nusxalaridan zararlangan dasturlarni va ma’lumotlar to‘plamlarini tiklashni talab qilish mumkin.
Tizimning ishlashi va vazifalarini (tizim va dasturiy ta’minot, ma’lumotlar bazalari va boshqa ma’lumotlar to‘plamlari), shuningdek arxivlar, tizimlar jurnallari va x.k.larni ta’minlovchi barcha dastur va ma’lumotlar zaxiraga ega bo‘lishi kerak.
Tizimda foydalaniladigan barcha dasturlarga mos yozuvlar nusxalari bo‘lishi kerak.
Dasturlar va ma’lumotlar nusxalarini yaratish, saqlash va ulardan foydalanish bo‘yicha zarur chora-tadbirlar ushbu axborot xavfsizligi siyosatiningning 4-ilovasida aks ettirilgan.
Noxushlik sodir bo‘lgan taqdirda, uning kelib chiqish sabablari, yetkazilgan zararni baholash, qoidabuzarlarni identifikatsiya qilish va tegishli choralar ko‘rilishi uchun tergov o‘tkazilishi kerak.
Favqulodda vaziyat (hodisa)ni tekshirish sodir bo‘lgan voqealarga javoban hujjatga muvofiq amalga oshiriladi.
Agar zaiflik sababli yetarli darajada himoya va nazorat choralari ko‘rilmasa va bu zarar belgilangan darajadan oshib ketgan bo‘lsa, bu holat doimo operatsion va tiklash rejasini to‘liq ko‘rib chiqish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Uzluksiz ishlash va qayta tiklash rejasini amalga oshirish uchun mas’ul xodimlar axborot xavfsizligi bo‘yicha mas’ul xodim va tizim administratori hisoblanadi.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №19. O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutida kompyuter texnikalaridan foydalanish tartibi
Foydalanuvchilar bilishlari shart!
-	Ushbu tartib  O'zbekiston-Finlandiya Pedagogika Instituti ishchi o‘rinlaridagi kompyuterlari orqali lokal va Internet tarmog‘idan foydalanish tartibini belgilab beradi. Ushbu xujjat bilan vazirlik xodimlari va vazirlikda ishlash uchun boshqa tashkilotlardan jalb etilayotgan mutaxassislar birinchi navbatda tanishib chikishlari, xujjatni xar bir bo‘lim xonasida ko‘rinarli joyda saqlashlari tavsiya etiladi.
-	Ushbu xujjatda belgilangan qoidalarning bajarilishi har bir xodim uchun majburiydir. Qoidalarning buzilganligi xolati aniqlansa, Raqamli ta’lim texnologiyalari markazi tomonidan rahbariyatga qoidabuzarning buzg‘unchilik harakatlari bo‘yicha asosnoma va unga nisbatan tegishli choralar ko‘rish to‘g‘risidagi bildirgi bilan murojaat etiladi.
-	Ushbu qoidalar xodim yoki jalb etilgan mutaxassislarning kompyuterdan, kompyuter periferiya vositalaridan (printer, skaner, klaviatura, sichqoncha, naushnik, USB-fleshka va USB-porti orqali ulanadigan boshqa qurilmalar), Windows operatsion tizimidan, Office amaliy dasturlar paketining asosiy dasturlaridan (Word, Excel, Power Point) foydalanish asoslari bo‘yicha savodi va ko‘nikmalari yukori darajada shakllanganligini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan.
-	Agar institut xodimi kompyuterdan, kompyuter periferiya vositalaridan, Windows operatsion tizimidan, Office amaliy dasturlar paketining asosiy dasturlaridan foydalanish asoslari bo‘yicha savodi va ko‘nikmalari yetarli darajada shakllanmagan bo‘lsa, institut ishchi o‘rinlaridagi kompyuterlardan foydalanishga yo‘l qo‘ymaslik — boshqarma/bo‘lim boshlig‘i zimmasiga yuklatiladi.
-	Kompyuterdan foydalanish savodi va ko‘nikmalari yetarli darajada shakllangan xodim:
• kompyuterni, kompyuter qurilmalarini (monitor, klaviatura, sichqoncha, printer, skaner, USB-fleshka va USB-porti orqali ulanadigan boshqa qurilmalar) ulashni, o‘rnatishni, ulardan foydalanishni biladi, kompyuter axborot xajmlarini to‘g‘ri tushunadi, elektron axborot xavfsizligidan xabari bor;
• windows operatsion tizimida asosiy funksiyalarni bajarishni biladi.
Asosiy funksiyalarga: o‘z parolini o‘zgartirish, fayllar yaratish, ochish, ko‘chirish, o‘chirish, ish stolini (Rabochiy stol), “PUSK” menyusini sozlash, operatsion tizim yoki klaviatura tilini o‘zgartira olish, kompyuter disklari, fleshkalar, operativ xotira, fayllar va papkalarni viruslar va ziyon yetkazuvchi programmalar predmetiga tekshirish va x.k.z. Ushbu funksiyalarni bajarishda muammolar chiqqan hollarda, o‘zi bartaraf eta oladi.
	• Office amaliy dasturlar paketi tarkibiga kiruvchi dasturlardan (Word, Excel, PowerPoint) erkin foydalana oladi. Erkin foydalanishga: xujjat/elektron jadval/ prezentatsiya/ elektron xatlarni yaratish, formatlash, formulalar/animatsiyalar bilan ishlash, elektron pochta orqali jo‘natish, printerda chop etish, dasturlarning tashqi ko‘rinishi, funksionalligi va ichki sozlash va x.k. Ushbu dasturlardan foydalanish davomida muammolar chiqqan hollarda, o‘zi bartaraf eta oladi.

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika institutida axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №20. Axborot xavfsizligini buzilish holatlari, server va ishchi qurilmalarda profilaktika o‘tkazilganligini, dasturiy va qurilma vositalari o‘rnatilganligi yoki o‘zgartirishlar kiritilganligini ro‘yxatga olish jurnali
№	Sana	Hodisa	Izoh	
1.					
2.					
3.					
4.					
5.					
6.					
7.					
8.					
9.					
10.					
11.					
12.					
13.					
14.					
15.					
16.					
17.					
18.					
19.					
20.					
21.					
22.					
23.					
24.					
25.					
26.					
27.					
28.					
29.					
30.					
31.					
32.					

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №21. Axborot xavfsizligi siyosati qoidalari bilan xodimlarni tanishtirish jurnali
№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
1.							
2.							
3.							
4.							
5.							
6.							
7.							
8.							
9.							
10.							
11.							
12.							
13.							
14.							
15.							
16.							
17.							
18.							
19.							
20.							
21.							
22.							
23.							
24.							
25.							
26.							
27.							
28.							
29.							
30.							
31.							
32.							
33.							
34.							
35.							
36.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
37.							
38.							
39.							
40.							
41.							
42.							
43.							
44.							
45.							
46.							
47.							
48.							
49.							
50.							
51.							
52.							
53.							
54.							
55.							
56.							
57.							
58.							
59.							
60.							
61.							
62.							
63.							
64.							
65.							
66.							
67.							
68.							
69.							
70.							
71.							
72.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
73.							
74.							
75.							
76.							
77.							
78.							
79.							
80.							
81.							
82.							
83.							
84.							
85.							
86.							
87.							
88.							
89.							
90.							
91.							
92.							
93.							
94.							
95.							
96.							
97.							
98.							
99.							
100.							
101.							
102.							
103.							
104.							
105.							
106.							
107.							
108.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
109.							
110.							
111.							
112.							
113.							
114.							
115.							
116.							
117.							
118.							
119.							
120.							
121.							
122.							
123.							
124.							
125.							
126.							
127.							
128.							
129.							
130.							
131.							
132.							
133.							
134.							
135.							
136.							
137.							
138.							
139.							
140.							
141.							
142.							
143.							
144.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
145.							
146.							
147.							
148.							
149.							
150.							
151.							
152.							
153.							
154.							
155.							
156.							
157.							
158.							
159.							
160.							
161.							
162.							
163.							
164.							
165.							
166.							
167.							
168.							
169.							
170.							
171.							
172.							
173.							
174.							
175.							
176.							
177.							
178.							
179.							
180.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
181.							
182.							
183.							
184.							
185.							
186.							
187.							
188.							
189.							
190.							
191.							
192.							
193.							
194.							
195.							
196.							
197.							
198.							
199.							
200.							
201.							
202.							
203.							
204.							
205.							
206.							
207.							
208.							
209.							
210.							
211.							
212.							
213.							
214.							
215.							
216.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
217.							
218.							
219.							
220.							
221.							
222.							
223.							
224.							
225.							
226.							
227.							
228.							
229.							
230.							
231.							
232.							
233.							
234.							
235.							
236.							
237.							
238.							
239.							
240.							
241.							
242.							
243.							
244.							
245.							
246.							
247.							
248.							
249.							
250.							
251.							
252.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
253.							
254.							
255.							
256.							
257.							
258.							
259.							
260.							
261.							
262.							
263.							
264.							
265.							
266.							
267.							
268.							
269.							
270.							
271.							
272.							
273.							
274.							
275.							
276.							
277.							
278.							
279.							
280.							
281.							
282.							
283.							
284.							
285.							
286.							
287.							
288.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
289.							
290.							
291.							
292.							
293.							
294.							
295.							
296.							
297.							
298.							
299.							
300.							
301.							
302.							
303.							
304.							
305.							
306.							
307.							
308.							
309.							
310.							
311.							
312.							
313.							
314.							
315.							
316.							
317.							
318.							
319.							
320.							
321.							
322.							
323.							
324.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
325.							
326.							
327.							
328.							
329.							
330.							
331.							
332.							
333.							
334.							
335.							
336.							
337.							
338.							
339.							
340.							
341.							
342.							
343.							
344.							
345.							
346.							
347.							
348.							
349.							
350.							
351.							
352.							
353.							
354.							
355.							
356.							
357.							
358.							
359.							
360.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
361.							
362.							
363.							
364.							
365.							
366.							
367.							
368.							
369.							
370.							
371.							
372.							
373.							
374.							
375.							
376.							
377.							
378.							
379.							
380.							
381.							
382.							
383.							
384.							
385.							
386.							
387.							
388.							
389.							
390.							
391.							
392.							
393.							
394.							
395.							
396.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
397.							
398.							
399.							
400.							
401.							
402.							
403.							
404.							
405.							
406.							
407.							
408.							
409.							
410.							
411.							
412.							
413.							
414.							
415.							
416.							
417.							
418.							
419.							
420.							
421.							
422.							
423.							
424.							
425.							
426.							
427.							
428.							
429.							
430.							
431.							
432.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
433.							
434.							
435.							
436.							
437.							
438.							
439.							
440.							
441.							
442.							
443.							
444.							
445.							
446.							
447.							
448.							
449.							
450.							
451.							
452.							
453.							
454.							
455.							
456.							
457.							
458.							
459.							
460.							
461.							
462.							
463.							
464.							
465.							
466.							
467.							
468.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
469.							
470.							
471.							
472.							
473.							
474.							
475.							
476.							
477.							
478.							
479.							
480.							
481.							
482.							
483.							
484.							
485.							
486.							
487.							
488.							
489.							
490.							
491.							
492.							
493.							
494.							
495.							
496.							
497.							
498.							
499.							
500.							
501.							
502.							
503.							
504.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
505.							
506.							
507.							
508.							
509.							
510.							
511.							
512.							
513.							
514.							
515.							
516.							
517.							
518.							
519.							
520.							
521.							
522.							
523.							
524.							
525.							
526.							
527.							
528.							
529.							
530.							
531.							
532.							
533.							
534.							
535.							
536.							
537.							
538.							
539.							
540.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
541.							
542.							
543.							
544.							
545.							
546.							
547.							
548.							
549.							
550.							
551.							
552.							
553.							
554.							
555.							
556.							
557.							
558.							
559.							
560.							
561.							
562.							
563.							
564.							
565.							
566.							
567.							
568.							
569.							
570.							
571.							
572.							
573.							
574.							
575.							
576.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
577.							
578.							
579.							
580.							
581.							
582.							
583.							
584.							
585.							
586.							
587.							
588.							
589.							
590.							
591.							
592.							
593.							
594.							
595.							
596.							
597.							
598.							
599.							
600.							
601.							
602.							
603.							
604.							
605.							
606.							
607.							
608.							
609.							
610.							
611.							
612.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
613.							
614.							
615.							
616.							
617.							
618.							
619.							
620.							
621.							
622.							
623.							
624.							
625.							
626.							
627.							
628.							
629.							
630.							
631.							
632.							
633.							
634.							
635.							
636.							
637.							
638.							
639.							
640.							
641.							
642.							
643.							
644.							
645.							
646.							
647.							
648.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
649.							
650.							
651.							
652.							
653.							
654.							
655.							
656.							
657.							
658.							
659.							
660.							
661.							
662.							
663.							
664.							
665.							
666.							
667.							
668.							
669.							
670.							
671.							
672.							
673.							
674.							
675.							
676.							
677.							
678.							
679.							
680.							
681.							
682.							
683.							
684.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	F.I.O.	Boshqarma/Bo‘lim	Lavozimi	Sana	Imzo	
685.							
686.							
687.							
688.							
689.							
690.							
691.							
692.							
693.							
694.							
695.							
696.							
697.							
698.							
699.							
700.							
701.							
702.							
703.							
704.							
705.							
706.							
707.							
708.							
709.							
710.							
711.							
712.							
713.							
714.							
715.							
716.							
717.							
718.							
719.							
720.							

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №22. Institut lokal tarmog‘i ish jurnali
№	Sana	Hodisa	Izoh	
1.					
2.					
3.					
4.					
5.					
6.					
7.					
8.					
9.					
10.					
11.					
12.					
13.					
14.					
15.					
16.					
17.					
18.					
19.					
20.					
21.					

O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga
Ilova №23 Server xonaga kirish-chiqishni ro‘yxatga olish jurnali
№	Sana	F.I.O	Izoh	
1.					
2.					
3.					
4.					
5.					
6.					
7.					
8.					
9.					
10.					
11.					
12.					
13.					
14.					
15.					
16.					
17.					
18.					
19.					
20.					
21.					
22.					
23.					
24.					
25.					
26.					
27.					
28.					
29.					
30.					
31.					
32.					
33.					
34.					
35.					
36.					
37.					
38.					
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	Sana	F.I.O	Izoh	
39.					
40.					
41.					
42.					
43.					
44.					
45.					
46.					
47.					
48.					
49.					
50.					
51.					
52.					
53.					
54.					
55.					
56.					
57.					
58.					
59.					
60.					
61.					
62.					
63.					
64.					
65.					
66.					
67.					
68.					
69.					
70.					
71.					
72.					
73.					
74.					
75.					
76.					
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	Sana	F.I.O	Izoh	
77.					
78.					
79.					
80.					
81.					
82.					
83.					
84.					
85.					
86.					
87.					
88.					
89.					
90.					
91.					
92.					
93.					
94.					
95.					
96.					
97.					
98.					
99.					
100.					
101.					
102.					
103.					
104.					
105.					
106.					
107.					
108.					
109.					
110.					
111.					
112.					
113.					
114.					
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	Sana	F.I.O	Izoh	
115.					
116.					
117.					
118.					
119.					
120.					
121.					
122.					
123.					
124.					
125.					
126.					
127.					
128.					
129.					
130.					
131.					
132.					
133.					
134.					
135.					
136.					
137.					
138.					
139.					
140.					
141.					
142.					
143.					
144.					
145.					
146.					
147.					
148.					
149.					
150.					
151.					
152.					
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	Sana	F.I.O	Izoh	
153.					
154.					
155.					
156.					
157.					
158.					
159.					
160.					
161.					
162.					
163.					
164.					
165.					
166.					
167.					
168.					
169.					
170.					
171.					
172.					
173.					
174.					
175.					
176.					
177.					
178.					
179.					
180.					
181.					
182.					
183.					
184.					
185.					
186.					
187.					
188.					
189.					
190.					
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	Sana	F.I.O	Izoh	
191.					
192.					
193.					
194.					
195.					
196.					
197.					
198.					
199.					
200.					
201.					
202.					
203.					
204.					
205.					
206.					
207.					
208.					
209.					
210.					
211.					
212.					
213.					
214.					
215.					
216.					
217.					
218.					
219.					
220.					
221.					
222.					
223.					
224.					
225.					
226.					
227.					
228.					
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	Sana	F.I.O	Izoh	
229.					
230.					
231.					
232.					
233.					
234.					
235.					
236.					
237.					
238.					
239.					
240.					
241.					
242.					
243.					
244.					
245.					
246.					
247.					
248.					
249.					
250.					
251.					
252.					
253.					
254.					
255.					
256.					
257.					
258.					
259.					
260.					
261.					
262.					
263.					
264.					
265.					
266.					
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	Sana	F.I.O	Izoh	
267.					
268.					
269.					
270.					
271.					
272.					
273.					
274.					
275.					
276.					
277.					
278.					
279.					
280.					
281.					
282.					
283.					
284.					
285.					
286.					
287.					
288.					
289.					
290.					
291.					
292.					
293.					
294.					
295.					
296.					
297.					
298.					
299.					
300.					
301.					
302.					
303.					
304.					
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	Sana	F.I.O	Izoh	
305.					
306.					
307.					
308.					
309.					
310.					
311.					
312.					
313.					
314.					
315.					
316.					
317.					
318.					
319.					
320.					
321.					
322.					
323.					
324.					
325.					
326.					
327.					
328.					
329.					
330.					
331.					
332.					
333.					
334.					
335.					
336.					
337.					
338.					
339.					
340.					
341.					
342.					
O'zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti axborot xavfsizligi siyosatiga

№	Sana	F.I.O	Izoh	
343.					
344.					
345.					
346.					
347.					
348.					
349.					
350.					
351.					
352.					
353.					
354.					
355.					
356.					
357.					
358.					
359.					
360.					
361.					
362.					
363.					
364.					
365.					
366.					
367.					
368.					
369.					
370.					
371.					
372.					
373.					
374.					
375.					
376.					
377.					
378.					
379.					
380.